NASA vừa công bố mô hình địa cầu 3D dựa trên trường hấp dẫn, cho thấy hình dạng thực của Trái Đất khác xa một quả cầu hoàn hảo.
- Hải Phòng sắp xếp lại hơn 500 trường công lập để tinh gọn bộ máy giáo dục
- Israel dùng 700 tấn thuốc nổ đánh sập đường hầm Hezbollah
- Rung chấn tối 30/7 khiến cả xã Bảo Lạc chao đảo, nhiều người vội bỏ nhà chạy thoát
Mô hình được xây dựng từ một tỷ quan sát vệ tinh trong 15 năm, biểu diễn cái gọi là geoid — hình dạng mặt nước biển toàn cầu nếu chỉ chịu tác động của trọng lực và lực quay của hành tinh, không có sóng và dòng chảy. Để làm nổi bật các biến đổi, NASA phóng đại độ cao các điểm lên 10.000 lần.
Vì khối lượng bên trong Trái Đất phân bố không đều, lực hấp dẫn ở mỗi nơi cũng khác nhau. Điều đó tạo ra những vùng hơi phình lên hoặc lõm xuống trên bề mặt đẳng thế trọng lực. Lực ly tâm từ chuyển động tự quay đẩy vật chất ra ngoài, đặc biệt ở vùng xích đạo. Kết quả là “bề ngang” của Trái Đất dày hơn khoảng 0,3% so với ở hai cực.
Địa hình cũng góp phần. Trái Đất có những ngọn núi cao khoảng 9.100 mét và những rãnh đại dương sâu tới 11.000 mét. Thủy triều tác động lên cả đại dương lẫn lớp vỏ; chuyển động của các mảng kiến tạo gây ra vết nứt và khiến các lục địa dần tách xa nhau.
Geoid được dùng làm mốc tham chiếu để đo độ cao, nghiên cứu mực nước biển, băng tan, nước ngầm và biến đổi khí hậu. Mô hình mới giúp đánh giá lượng băng đang mất đi ở Nam Cực và Greenland khi hành tinh nóng lên.
Dữ liệu vệ tinh của NASA ghi nhận Nam Cực mất khoảng 135 gigaton băng mỗi năm trong giai đoạn 2002–2025; Greenland mất 264 gigaton mỗi năm trong cùng thời kỳ. Những con số này được dùng để xác định mực nước biển đã dâng bao nhiêu và sẽ tiếp tục như thế nào. NASA cũng công bố phiên bản geoid 3D có thể tương tác, thu phóng trên trang web của cơ quan này.
Trần Yên (tổng hợp)
