Bản đồ mùa vụ mới từ dữ liệu vệ tinh cho thấy các mùa trên Trái Đất đang diễn ra lệch pha, hé lộ tác động sâu rộng của biến đổi khí hậu.
Bất thường mùa trên Trái Đất làm đảo lộn nhịp điệu tự nhiên
Các nhà khoa học tại Đại học California (Mỹ) vừa công bố một bản đồ toàn cầu mới về mùa vụ trên Trái Đất, dựa trên dữ liệu vệ tinh thu thập liên tục trong 20 năm. Kết quả cho thấy các mùa không còn vận hành đồng bộ như cách con người vẫn hình dung, mà đang diễn ra lệch pha đáng kể giữa các khu vực, kể cả những nơi có vị trí địa lý gần nhau.
Theo nghiên cứu, việc hai địa điểm nằm cùng bán cầu, ở vĩ độ hoặc độ cao tương đương không đồng nghĩa với việc chúng trải qua các mùa giống nhau vào cùng thời điểm. Ngay cả các vùng lân cận cũng có thể có chu kỳ tăng trưởng thực vật, lượng mưa hay nhiệt độ hoàn toàn khác biệt, từ đó hình thành những hệ sinh thái riêng biệt.
Giáo sư Drew Terasaki Hart, nhà địa lý sinh học và tác giả chính của nghiên cứu, nhận định vào tháng 8/2025 rằng: mùa vụ thường được xem là một chu kỳ đơn giản gồm bốn mùa quen thuộc, nhưng thực tế nhịp điệu của tự nhiên phức tạp hơn nhiều. Sự không đồng bộ này đặc biệt rõ ở những khu vực có địa hình đa dạng và điều kiện khí hậu biến thiên mạnh, nơi thời gian và hình dạng của chu kỳ mùa khác biệt rõ rệt trên cùng một cảnh quan.
Các điểm nóng đa dạng sinh học
Bản đồ mới được đánh giá là mô tả toàn diện nhất từ trước đến nay về thời gian theo mùa của các hệ sinh thái trên cạn. Một phát hiện đáng chú ý là những khu vực có mức độ không đồng bộ mùa cao thường trùng với các điểm nóng đa dạng sinh học trên toàn cầu.
Điều này không mang tính ngẫu nhiên. Khi các khu vực lân cận nhận được tài nguyên thiên nhiên như nước hay ánh sáng vào những thời điểm khác nhau trong năm, chúng tạo ra sự đa dạng lớn về môi trường sống. Qua thời gian, sự khác biệt này có thể định hình hệ sinh thái và thúc đẩy quá trình tiến hóa của thực vật và động vật.
Một ví dụ điển hình là hai thành phố Phoenix và Tucson tại bang Arizona (Mỹ), chỉ cách nhau khoảng 160 km nhưng có nhịp điệu khí hậu hàng năm rất khác nhau. Tucson nhận lượng mưa lớn nhất vào mùa gió mùa hè, trong khi Phoenix lại có mưa tập trung chủ yếu vào tháng 1. Sự khác biệt này kéo theo những chuỗi tác động rõ rệt đến thảm thực vật và đời sống sinh thái của mỗi khu vực.
Nghiên cứu cũng chỉ ra sự lệch pha tương tự tại năm vùng khí hậu Địa Trung Hải trên thế giới, bao gồm California, Chile, Nam Phi, miền nam Australia và khu vực Địa Trung Hải. Tại đây, chu kỳ tăng trưởng của rừng đạt đỉnh muộn hơn khoảng hai tháng so với nhiều hệ sinh thái khác, phản ánh tính đặc thù của khí hậu mùa đông ẩm và mùa hè khô nóng.
Tác động của bất thường mùa trên Trái Đất
Bản đồ mùa vụ mới còn làm rõ sự khác biệt về thời điểm cây ra hoa và mùa thu hoạch nông sản. Tại Colombia, các trang trại cà phê chỉ cách nhau một ngày di chuyển qua núi có thể có chu kỳ sinh trưởng không đồng bộ, tương tự như nằm ở hai bán cầu khác nhau.
Theo Giáo sư Terasaki Hart, nhiều mô hình sinh thái và khí hậu hiện nay vẫn dựa trên giả định đơn giản rằng các mùa diễn ra tương đối đồng đều. Tuy nhiên, việc bỏ qua sự khác biệt theo không gian có thể dẫn đến những dự đoán thiếu chính xác về tác động của biến đổi khí hậu đối với hệ sinh thái và sức khỏe con người.
Song song đó, các nghiên cứu khác cũng cho thấy sự thay đổi mùa vụ đang ảnh hưởng đến các hệ sinh thái biển. Tại Bắc Cực, rìa băng biển được ghi nhận có mật độ vi khuẩn cố định đạm cao hơn. Khi băng tan nhanh do khí hậu ấm lên, các vi sinh vật này có thể phát triển mạnh, làm gia tăng tảo – mắt xích quan trọng trong chuỗi thức ăn biển.
Nhà sinh thái học vi sinh vật biển Lasse Riemann (Đại học Copenhagen, Đan Mạch) cho rằng nếu sản lượng tảo tăng, Bắc Cực có thể hấp thụ nhiều CO₂ hơn thông qua sinh khối. Điều này cho thấy các quá trình sinh học vi mô cần được tích hợp đầy đủ hơn trong các mô hình khí hậu tương lai.
Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng, để hiểu đúng và ứng phó hiệu quả với khủng hoảng khí hậu, con người cần nhìn nhận các mùa trên Trái Đất như một hệ thống đa dạng, linh hoạt và ngày càng biến động, thay vì một chu kỳ cố định và đồng nhất.
Theo: Dân trí
