Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ biến eo biển Hormuz thành lãnh thổ Hoa Kỳ sau khi đánh bại Iran, trong bối cảnh xung đột kéo dài và dư luận Mỹ phản đối việc quân đội can dự.
- Cô bé bán ốc mồ côi cha thành thủ khoa Sư phạm Văn
- Mật vụ Mỹ bí mật đưa ông Trump rời Không lực Một giữa cảnh báo ám sát
- Hơn 94 tỷ đồng bị rút ruột qua 187 lần bán xăng dầu
Phát biểu tại một sự kiện vận động tranh cử ở Garden City, bang New York, khoảng 3h27 sáng 15/8 theo giờ Hà Nội, ông Trump nói Mỹ sẽ sớm đưa ra tuyên bố về eo biển Hormuz sau khi kết thúc cuộc chiến với Iran. Ông cho rằng lệnh phong tỏa hải quân Mỹ đối với các cảng Iran là cơ sở để Washington kiểm soát tuyến hàng hải này, nhưng không nêu cơ chế pháp lý cụ thể.
Tại Trung tâm Đào tạo và Tình báo David S. Mack thuộc Học viện Cảnh sát Nassau County, ông Trump nói với những người ủng hộ ứng viên Thống đốc đảng Cộng hòa Bruce Blakeman: “Sau khi chúng tôi hoàn tất việc đánh bại Iran – nước đang thua rất thảm hại – chẳng mấy chốc tôi sẽ tuyên bố eo biển Hormuz là lãnh thổ của Hoa Kỳ”.
Ông nhấn mạnh thêm về lệnh phong tỏa đang được Mỹ áp dụng với các cảng Iran: “Không tàu nào qua được nếu chúng tôi không muốn”. Tuy nhiên, ông không giải thích cách thức pháp lý để biến tuyên bố này thành hiện thực.
Cuộc xung đột giữa Mỹ – Israel và Iran bắt đầu ngày 28/2/2026 bằng các đợt không kích quy mô lớn. Iran sau đó hạn chế gần như toàn bộ tàu thuyền dân sự qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải đảm nhận khoảng một phần năm lượng dầu khí lưu thông toàn cầu.
Hai bên từng đạt thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần vào tháng 4, sau đó hướng tới một biên bản ghi nhớ được ký vào tháng 6. Đến tháng 7, MOU sụp đổ sau khi hai phía cáo buộc nhau vi phạm, còn Mỹ tái lập lệnh phong tỏa các cảng Iran.
Cũng trong tháng 7, ông Trump từng gọi Mỹ là “người bảo vệ” eo biển Hormuz và yêu cầu thu phí 20% đối với hàng hóa quá cảnh. Ngày 12/8, ông tiếp tục viết trên mạng xã hội rằng Mỹ đã có “quyền kiểm soát hoàn toàn” tuyến hàng hải này.
Tuyên bố mới làm dấy lên tranh luận về quyền kiểm soát Hormuz
Tuyên bố mới nhất được đưa ra khi cuộc chiến chưa có dấu hiệu kết thúc. Trong khi đó, khảo sát của Đại học Quinnipiac vào cuối tháng 7 cho thấy 60% cử tri Mỹ không ủng hộ hành động quân sự nhằm vào Iran.
Ông Trump cũng thừa nhận tác động của xung đột đối với người dân Mỹ khi giá xăng trong nước tăng lên 4USD/gallon, tương đương khoảng 27.000 đồng/lít. Ông kêu gọi người dân chấp nhận mức giá này với lý do Mỹ cần ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Phía Iran phản ứng gần như ngay sau phát biểu của ông Trump. Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách các vấn đề pháp lý và quốc tế Kazem Gharibabadi viết trên mạng xã hội: “Eo biển Hormuz không thể bị chiếm bằng một dòng trạng thái, bằng tàu sân bay, bằng một sắc lệnh, hay bằng một bài phát biểu vận động tranh cử. Iran không sợ những lời đe dọa, cũng không bị khuất phục trước màn phô diễn sức mạnh”.
Người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng nhắc lại quan điểm rằng tàu thuyền không được phép đi qua eo biển một cách an toàn nếu chưa có sự cho phép của Iran.
Giới quan sát quốc tế đặt câu hỏi về căn cứ pháp lý cho tuyên bố của Tổng thống Trump. Tiền lệ gần nhất thường được nhắc tới là việc Mỹ từng kiểm soát kênh đào Panama gần một thế kỷ trước, nhưng quyền kiểm soát khi đó dựa trên một hiệp ước song phương chứ không phải một cuộc chiến tranh.
Mỹ sau đó đã trao lại quyền kiểm soát kênh đào Panama cho Panama vào năm 1999. Với eo biển Hormuz, tuyên bố của ông Trump hiện chưa đi kèm một cơ chế pháp lý cụ thể để biến ý tưởng kiểm soát thành chủ quyền lãnh thổ.
Giữa một sự kiện vận động tranh cử, câu chuyện về eo biển Hormuz vì thế không chỉ dừng ở một tuyên bố chính trị. Nó còn đặt ra câu hỏi về giới hạn của quyền lực Mỹ đối với một tuyến hàng hải quốc tế có vai trò lớn đối với hoạt động vận chuyển dầu khí toàn cầu.
Vũ Phượng (tổng hợp)
