Iran và Oman đang đàm phán để định hình cơ chế quản lý eo biển Hormuz sau xung đột, nhưng chỉ trong tuần cuối tháng 6, một con tàu bị tấn công, tổ chức hàng hải quốc tế rút kế hoạch điều phối, và Mỹ không kích trả đũa — cho thấy bản ghi nhớ ký ngày 17/6 chưa giải quyết được điều gì căn bản ở tuyến đường vận chuyển dầu khí lớn nhất thế giới.
- Áp thấp mới xuất hiện gần Biển Đông, gió mạnh và sóng lớn
- Mỹ không kích Iran sau vụ tàu hàng bị tấn công ở eo biển Hormuz
- Cà phê có thể hỗ trợ sinh lý nam, nhưng giới hạn cần được nói rõ
Trước xung đột, mỗi ngày có tới 141 tàu hàng đi qua Hormuz; từ ngày 8/3 đến nay, con số đó chỉ còn 2 đến 4 chiếc. Eo biển dài 161 km, điểm hẹp nhất 33 km, luồng hàng hải mỗi chiều chỉ rộng khoảng 3 km. Cuối tháng 6, Iran và IMO phối hợp xây dựng kế hoạch mở đồng thời tuyến hàng hải phía bắc và phía nam. Tổng thư ký IMO Arsenio Domínguez cho biết ông tin Iran đã đồng ý triển khai kế hoạch này. Ngày 25/6, IRGC tuyên bố chỉ cho phép tuyến phía bắc. Cùng ngày, tàu Ever Lovely bị tấn công khi đi theo tuyến phía nam.
Hai quan chức Mỹ nói với Reuters rằng Iran đã bắn vào con tàu. Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư của Iran cho biết việc đi qua các tuyến trái phép sẽ là “trách nhiệm của chủ sở hữu, người vận hành và thuyền trưởng tàu”. Rạng sáng 28/6, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tuyên bố tấn công 10 mục tiêu quân sự của Iran vì “sự gây hấn liên tục của Tehran đối với hoạt động vận tải thương mại”. Iran sau đó tấn công trả đũa vào các căn cứ của Mỹ ở Kuwait và Bahrain.
Oman đang cố duy trì vai trò trung gian. Oman đề xuất một kế hoạch trong đó các công ty vận tải biển sẽ trả “phí dịch vụ” khi sử dụng eo biển, nhưng khoản phí đó sẽ không được gọi là “phí quá cảnh”. Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly đáp lại ngắn gọn: “Tổng thống Donald Trump đã nêu rõ quan điểm rằng Iran không thể thu phí tại eo biển vốn là một tuyến đường thủy quốc tế này.”
Chuyên gia quốc phòng Wolfgang Pusztai từ Vienna chỉ ra mâu thuẫn cốt lõi: Iran đòi quyền kiểm soát eo biển, trong khi Mỹ và các nước Arab yêu cầu tự do hàng hải. Theo ông, việc Iran hai lần tấn công tàu thuyền để khẳng định lập trường và Mỹ trả đũa là điều không đáng ngạc nhiên, nhưng quy mô các đợt tấn công cho thấy cả hai bên đều chưa sẵn sàng cho một cuộc leo thang toàn diện.
Cuộc họp đầu tiên của Ủy ban chung Hormuz ở Muscat ngày 29/6 kết thúc với thông báo sẽ tiếp tục họp. Các ủy ban kỹ thuật dự kiến làm việc trong 7 đến 8 ngày tới. Tàu vẫn qua lại eo biển — một số theo tuyến Iran chỉ định, một số không — và chưa ai biết con tàu tiếp theo sẽ chọn tuyến nào.
Nghĩa Nguyễn (tổng hợp)
