Tổng thống Trump ký thỏa thuận Mỹ – Iran để chấm dứt xung đột kéo dài 15 tuần, bất chấp lo ngại về tính bền vững của các cam kết hạt nhân sơ bộ mới .
- Mưa lớn ở miền Bắc: Chấm dứt nắng nóng nhưng lo ngại thiên tai
- Giảm cân tự nhiên: Bí quyết thu gọn vòng bụng từ loại rau bình dân
- Sắp xếp thôn tổ dân phố: Hải Phòng sáp nhập hàng loạt đơn vị dân cư
Thỏa thuận Mỹ – Iran: Diễn biến sau năm ngày khủng hoảng tại khu vực
Vào chiều tối ngày 14/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thực hiện việc ký kết điện tử một biên bản ghi nhớ nhằm giải quyết các căng thẳng leo thang với Iran trong thời gian qua. Sự kiện này diễn ra ngay tại Nhà Trắng vào thời điểm ông bước sang tuổi 80, giữa lúc một giải thi đấu võ thuật đang được chuẩn bị ở phía Nam khuôn viên tòa nhà. Theo một số nhà quan sát, hành động này đánh dấu nỗ lực của chính quyền Trump trong việc khép lại giai đoạn đối đầu trực diện kéo dài khoảng 15 tuần tại Trung Đông, vốn đã đẩy hai nước đến gần bờ vực một cuộc chiến tranh quy mô lớn.
Trước khi đi đến thỏa thuận, khu vực đã trải qua năm ngày đầy biến động bắt đầu từ sự cố một máy bay trực thăng Apache của Mỹ va chạm với thiết bị bay không người lái của Iran gần eo biển Hormuz. Vụ việc dẫn đến các đợt không kích đáp trả từ phía Mỹ và sự trả đũa của Tehran, đẩy tình hình vào trạng thái báo động cao. Giới chức Mỹ cho biết Tổng thống Trump ban đầu đã yêu cầu các cố vấn kiểm tra kỹ lưỡng các đề xuất từ Iran, đồng thời khẳng định sẽ không chấp nhận bất kỳ sự thỏa hiệp nào nếu các điều khoản về hạt nhân không đảm bảo được tính triệt để như kỳ vọng của Washington.
Tiến trình đàm phán chỉ thực sự khởi sắc khi các nhà trung gian từ Qatar chuyển giao một bản dự thảo thỏa thuận mới từ Tehran vào ngày 10/6. Mặc dù các điều khoản trong văn kiện này được cho là chưa hoàn toàn đáp ứng mọi mong muốn ban đầu của phía Mỹ, nhưng các chuyên gia am hiểu vấn đề thừa nhận đây là kết quả khả thi nhất có thể đạt được. Văn bản sơ bộ quy định việc mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải quốc tế, gia hạn lệnh ngừng bắn hiện tại và đặt ra lộ trình 60 ngày để hai bên tiến hành đàm phán chuyên sâu về các giới hạn của chương trình hạt nhân Tehran.
Thách thức duy trì cam kết giữa các bên liên quan
Ngay trong ngày ký kết, hành động quân sự của Israel nhắm vào lực lượng Hezbollah tại Lebanon đã gây áp lực lớn lên tính bền vững của thỏa thuận sơ bộ vừa đạt được. Phía Iran lập tức lên tiếng phản đối và cho rằng các cuộc tấn công của đồng minh Mỹ là minh chứng cho sự thiếu kiểm soát đối với tình hình khu vực, đe dọa trực tiếp đến nỗ lực ngoại giao phút chót. Để ngăn chặn kịch bản đổ vỡ, các nhà ngoại giao Qatar đã phải làm việc liên tục với giới chức tại Tehran trong nhiều giờ nhằm đảm bảo các phe phái tại đây không rút lui khỏi các cam kết đã thống nhất.
Biên bản ghi nhớ cuối cùng đã được đại diện hai bên là Tổng thống Trump và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf xác nhận thông qua hình thức ký kết điện tử. Một buổi lễ chính thức hơn dự kiến sẽ được tổ chức tại Geneva vào ngày 19/6 tới đây để các bên cùng hoàn tất các thủ tục ngoại giao cần thiết. Phía Nhà Trắng mô tả kết quả này là một bước đi quan trọng giúp ổn định giá năng lượng toàn cầu thông qua việc dỡ bỏ các lệnh phong tỏa vận tải biển, đồng thời tránh cho Mỹ phải sa lầy vào một cuộc xung đột vũ trang tốn kém khác tại Trung Đông.
Tuy nhiên, thỏa thuận này vẫn đang đối mặt với những luồng ý kiến trái chiều ngay tại nội bộ nước Mỹ khi một số nghị sĩ lo ngại về sự thay đổi trong cách tiếp cận của Tổng thống Trump. Giới phân tích chỉ ra rằng các điều khoản hiện tại có phạm vi hẹp hơn nhiều so với yêu cầu “đầu hàng vô điều kiện” mà Washington từng đưa ra trước đó. Hiện tại, nội dung chi tiết của văn bản dài một trang rưỡi vẫn chưa được công bố rộng rãi, điều này khiến các nhà quan sát quốc tế và nhiều chính trị gia đặt câu hỏi về khả năng kiểm soát chương trình hạt nhân của Iran trong dài hạn.
Lê Toan (tổng hợp)
