Thu phí rác thải theo khối lượng không phải là “mang cân từng túi rác”, mà cần áp dụng linh hoạt qua túi rác chuyên dụng hoặc tính theo đầu người.
Thu phí rác thải theo khối lượng cần hiểu đúng bản chất
Trong phiên thảo luận toàn thể của Quốc hội ngày 28/10 về việc giám sát chính sách bảo vệ môi trường giai đoạn 2020 đến nay, vấn đề thu phí rác thải theo khối lượng được nhiều đại biểu quan tâm. Quy định này nằm trong Luật Bảo vệ môi trường 2020, yêu cầu triển khai trước năm 2025 với mục tiêu “xả nhiều trả nhiều”, khuyến khích người dân phân loại và tái chế rác.
Tuy nhiên, hầu hết các địa phương chưa thể thực hiện do thiếu hướng dẫn cụ thể và hạ tầng chưa đồng bộ. Đại biểu Nguyễn Quang Huân – Phó Chủ tịch Hội Nước sạch và Môi trường Việt Nam – cho rằng, khái niệm “thu phí theo khối lượng” đang bị hiểu sai. “Không thể hiểu theo nghĩa đen là đến từng nhà đặt túi rác lên cân để thu tiền”, ông nhấn mạnh, cho rằng cách hiểu này gây tâm lý e dè và khiến địa phương ngại triển khai.
Ông Huân đề xuất nên xây dựng khung hướng dẫn tính khối lượng rác trung bình đầu người làm cơ sở xác định mức thu phù hợp. Ví dụ, tại đô thị lớn, mỗi người thải khoảng 1 kg rác mỗi ngày; đô thị nhỏ là 0,8 kg, còn vùng nông thôn là 0,6 kg. Từ đó, địa phương có thể nhân với đơn giá xử lý để tính tổng chi phí. “Cách làm này khoa học, minh bạch và công bằng giữa các hộ gia đình”, ông nói.
Túi rác chuyên dụng – giải pháp khả thi cho đô thị lớn
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Phó đoàn Hải Phòng) cho rằng việc thu phí rác thải theo khối lượng chỉ hiệu quả khi gắn với phân loại rác tại nguồn. Thực tế, nhiều nơi người dân đã phân loại nhưng khi thu gom, rác vẫn bị trộn chung, khiến họ nản lòng. “Nếu xử lý còn lẫn lộn, người dân khó đồng thuận với chính sách thu phí”, bà nói.
Bà Nga đề xuất học tập mô hình Hàn Quốc, Nhật Bản hay Đài Loan – nơi người dân sử dụng túi rác chuyên dụng phân màu: xanh cho rác hữu cơ, vàng cho rác tái chế, đen cho rác còn lại. Phí thu dựa vào số lượng túi rác mỗi hộ dùng hàng tháng, vừa dễ quản lý, vừa khuyến khích người dân giảm lượng rác phát sinh. “Đây là cách làm đơn giản, hiệu quả và tạo ý thức trách nhiệm cộng đồng”, bà nhấn mạnh.
Tuy nhiên, nữ đại biểu cũng cảnh báo nếu thu phí mà thiếu chế tài, người dân có thể đổ rác trộm để tránh nộp phí, gây ô nhiễm nghiêm trọng hơn. Vì vậy, chính sách cần được thực hiện thận trọng, trước hết nên thí điểm ở Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng – nơi có hạ tầng và ý thức cộng đồng cao.
Thu phí rác thải theo khối lượng cần linh hoạt và đồng bộ
Đại biểu Phạm Văn Hòa (Hội Luật gia Đồng Tháp) nhận định nguyên tắc “xả nhiều trả nhiều” là tiến bộ, góp phần thay đổi hành vi người dân. Hiện nay, nhiều địa phương thu phí rác theo kiểu “cào bằng”, hộ xả nhiều hay ít đều nộp như nhau, dẫn đến thiếu công bằng. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý việc đo đếm khối lượng rác từng hộ là khó khả thi nếu chưa có công nghệ và cơ chế giám sát cụ thể.
Theo các đại biểu, để chính sách đi vào thực tế, Chính phủ cần sớm ban hành hướng dẫn khung, cho phép các địa phương linh hoạt áp dụng theo điều kiện kinh tế – xã hội. “Không nên đợi đủ điều kiện rồi mới làm. Nếu chậm trễ, rác thải sẽ tiếp tục tăng 10% mỗi năm, gây áp lực lớn lên môi trường đô thị”, ông Huân nhấn mạnh.
Ngày 29/10, Quốc hội tiếp tục thảo luận về tình hình kinh tế – xã hội năm 2025 và kế hoạch năm 2026, trong đó nội dung bảo vệ môi trường, xử lý rác thải sinh hoạt và cơ chế thu phí theo khối lượng sẽ tiếp tục được làm rõ để tháo gỡ các vướng mắc thực thi
Theo: VnExpress
