Những trận mưa lớn liên tiếp khiến nhiều khu dân cư tại TPHCM chìm trong biển nước, cuộc sống người dân đảo lộn. Đằng sau những căn nhà ngập sâu là nỗi lo tài sản hư hỏng và mong mỏi về những giải pháp chống ngập bền vững.
- Những mắt xích trong vụ bắt giữ người, cướp tài sản
- Thủ tướng yêu cầu kiểm soát chương trình, giảm áp lực học tập
- Bác sĩ Chợ Rẫy bị phản ánh gợi ý ba phong bì để mổ sớm
Mỗi khi mưa lớn trút xuống, nhiều con đường tại TPHCM lại biến thành dòng nước. Có nơi, chiếc xuồng trở thành phương tiện đi lại quen thuộc, có gia đình phải thức trắng đêm kê cao đồ đạc, tát nước và chờ nước rút. Những ngày cuối tháng 9, đầu tháng 10, tình trạng ngập kéo dài tiếp tục khiến cuộc sống của nhiều người dân bị đảo lộn.
Đằng sau những con số về lượng mưa hay các dự án chống ngập là những câu chuyện đời thường: học sinh đến trường giữa vùng nước sâu, người lao động chật vật tìm đường về nhà, những căn phòng ngập bùn và tài sản tích cóp nhiều năm bị hư hỏng. Tại đường Công Nghệ Mới, xã Tân Vĩnh Lộc, nhiều hộ dân đã phải sử dụng xuồng để đi lại suốt hơn một tuần. Chiếc xuồng không chỉ đưa đón học sinh mà còn giúp vận chuyển xe máy từ trong hẻm ra những tuyến đường cao hơn.
Máy bơm được huy động hoạt động hết công suất nhưng nước vẫn rút chậm. Với những gia đình sống giữa vùng ngập, mỗi ngày trôi qua là thêm một ngày phải xoay xở với sinh hoạt thiếu thốn và môi trường ẩm thấp. Bà Thị Hai cho biết sau mỗi trận mưa, nước thường ngập nhà 4-5 ngày. Gia đình từng cố gắng tát nước ra ngoài nhưng nước liên tục tràn vào. Có thời điểm, nhà bị chập điện hai lần, khiến những người trong nhà không khỏi lo lắng.
Nước ngập lâu ngày còn gây ô nhiễm, ảnh hưởng đến sức khỏe, nhất là trẻ nhỏ. Khi đường đi bị chia cắt, những công việc tưởng chừng đơn giản như đi chợ, đến trường hay đi làm đều trở thành nỗi vất vả. Ở đường Phan Huy Ích, phường Tân Sơn, ông Nguyễn Văn Đức đã có 10 năm thuê nhà và quen với cảnh chuẩn bị bao cát, xô chậu mỗi khi trời mưa. Theo ông, mặt đường thấp hơn khu vực kênh Tham Lương nên khi nước dâng cao, dòng nước dễ tràn ra đường, gây nguy hiểm cho người đi lại.
Tại xã Hóc Môn, người dân trên đường Bà Triệu cũng nhiều lần chứng kiến nước tràn vào nhà, làm đổ đồ đạc và khiến xe máy chết máy. Họ cho rằng tình trạng ngập trở nên nghiêm trọng hơn trong thời gian thi công dự án mở rộng, nâng cấp đường Trần Văn Mười.
Ghi nhận ngày 2/10 cho thấy khu vực công trình còn vật tư ngổn ngang, nước đọng và không có công nhân thi công tại thời điểm phóng viên có mặt. Với người dân sống quanh đó, mong mỏi trước mắt là công trình sớm hoàn thành, trả lại mặt đường thông thoáng và bảo đảm việc thoát nước.
Những đêm dài sau mưa
Tối 2/10, khu vực đường Nguyễn Gia Trí, phường Thạnh Mỹ Tây, ngập gần 1 m. Anh Phạm Văn Đạt phải đi qua dòng nước để đón con gái tan học thêm. Chiếc xe máy chết máy sau khoảng 500 m, buộc anh vừa dắt xe vừa lội qua dòng nước đầy rác.
Hơn 23h, hai cha con mới về đến nhà. Với anh Đạt, người đã sống tại khu vực gần 20 năm, đây là lần đầu tiên chứng kiến nước ngập nặng và rút chậm đến vậy.
Câu chuyện tương tự diễn ra tại hẻm 84 đường số 11, phường Thủ Đức. Sau trận mưa lớn tối 30/9 kết hợp triều cường, hàng trăm căn nhà chìm trong nước. Nước dâng nhanh khiến nhiều gia đình không kịp di chuyển đồ đạc lên cao.
Ông Lê Công Thành cho biết có nơi nước ngập khoảng 1 m, làm hư hỏng giường, tủ, máy giặt, tủ lạnh và nhiều vật dụng khác. Gia đình ông phải bắt đầu dọn dẹp từ 2h sáng, xịt bùn và vệ sinh từng món đồ.
Với những hộ kinh doanh nhỏ, thiệt hại không chỉ nằm ở đồ đạc. Nước ngập còn ảnh hưởng trực tiếp đến công việc và nguồn thu nhập. Chị Võ Thị Mỹ Hương, ngụ phường Thủ Đức, cho biết nhiều dụng cụ phục vụ nghề làm nail của gia đình bị ngâm nước, hư hỏng.
Sau khi nước rút, người dân lại bắt đầu một công việc khác: đưa đồ đạc ra phơi, cọ rửa nền nhà, làm sạch bùn đất và đưa phương tiện đến tiệm sửa chữa. Những việc ấy có thể mất nhiều ngày, trong khi nguy cơ một trận mưa khác tiếp tục gây ngập vẫn còn.
Ngay cả trường học cũng không tránh khỏi tình trạng này. Cô Lý Thị Như Hoa, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Bình Triệu, cho biết chỉ cần mưa khoảng một giờ, nước đã tràn vào các phòng học tầng trệt. Nhà trường phải điều chỉnh giờ vào học để dọn vệ sinh; có những ngày, chính quyền địa phương hỗ trợ máy bơm từ 3-4h sáng.
Khi nước ngập không chỉ xuất hiện trên đường phố mà còn tràn vào nhà ở, lớp học và cơ sở kinh doanh, câu chuyện chống ngập đã trở thành vấn đề gắn trực tiếp với chất lượng sống của người dân. Theo đại diện UBND phường Thủ Đức, nguyên nhân ban đầu khiến khu vực ngập nặng là mưa lớn kết hợp triều cường.
Một số đoạn cống gần bờ rạch Thủ Đức liên quan đến quá trình thi công dự án Vành đai 2 gặp vấn đề, khiến nước tràn vào khu dân cư. Ở góc độ quy hoạch và môi trường, TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TPHCM, cho rằng lượng nước mưa của thành phố rất lớn, không thể chỉ dựa vào hệ thống cống để chứa và thoát toàn bộ lượng nước.
Ông đề xuất hình thành các hồ sinh thái tại những vị trí thường xuyên ngập. Vào mùa mưa, các khu vực này có thể trở thành nơi trữ nước, giảm áp lực cho hệ thống thoát nước. Khi mùa khô đến, không gian hồ có thể được sử dụng làm công viên, sân chơi, bãi đỗ xe hoặc các khu sinh hoạt cộng đồng.
Nếu tận dụng địa hình tự nhiên và quỹ đất phù hợp, việc tạo không gian chứa nước có thể hạn chế chi phí đầu tư. Các vật liệu tái chế, vật liệu tuần hoàn cũng có thể được sử dụng để xây dựng những không gian công cộng kết hợp sinh thái.
Giải pháp này không chỉ hướng đến việc giảm ngập mà còn mở ra cơ hội cải thiện môi trường sống trong đô thị. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, các hồ điều tiết cần được bố trí phù hợp với địa hình, hệ thống cống và hướng thoát nước của từng khu vực.
Cùng với đó, tiến độ thi công các công trình giao thông, thoát nước và chống ngập cần được giám sát chặt chẽ. Những đoạn đường bị rào chắn kéo dài hoặc hệ thống cống gặp sự cố có thể khiến người dân phải gánh thêm khó khăn trong lúc chờ công trình hoàn thành.
Dự án chống ngập có tổng mức đầu tư khoảng 10.000 tỷ đồng được dự kiến hoàn thành và bàn giao các hạng mục cho TPHCM vào ngày 15/11. Công trình được kỳ vọng góp phần cải thiện tình trạng ngập, nhưng việc bàn giao dự án không đồng nghĩa mọi khu vực trong thành phố sẽ hết ngập.
Bởi nước mưa, triều cường, hệ thống thoát nước và không gian trữ nước có mối liên hệ chặt chẽ. Muốn giảm ngập lâu dài, thành phố cần những giải pháp đồng bộ, phù hợp với điều kiện từng khu vực, thay vì chỉ xử lý khi nước đã tràn vào nhà dân.
Với những người đang phải dùng xuồng đi qua con hẻm trước nhà hay thức trắng đêm để dọn bùn sau mưa, điều họ mong đợi không chỉ là những công trình mới. Đó còn là những con đường có thể đi lại an toàn, những căn nhà không còn bị nước bao vây và một cuộc sống không phải liên tục đảo lộn theo từng trận mưa.
Câu hỏi bao giờ TPHCM hết ngập vì thế vẫn cần được trả lời bằng hiệu quả thực tế của các giải pháp, bằng tiến độ công trình và bằng những thay đổi mà người dân có thể cảm nhận ngay trong cuộc sống hằng ngày.
Đào Chương (tổng hợp)
