Tổng thống Donald Trump vừa đăng bản đồ khoanh vùng eo biển Hormuz, kèm dòng chữ “lãnh thổ mới của Mỹ”. Chỉ vài giờ sau, ông lại khẳng định Washington không có bất kỳ cuộc đàm phán nào với Iran. Tuyên bố này trái ngược với thông tin từ chính đặc phái viên Jared Kushner trước đó một ngày.
- Hải Phòng: 2 vụ tai nạn rạng sáng khiến 3 người tử vong
- Đàn trâu bò trở thành bài toán khó
- Thanh Hóa chủ động sơ tán dân trước nguy cơ lũ quét, sạt lở
Ngày 18/8, ông Trump đăng trên Truth Social hình ảnh eo biển Hormuz với dòng chữ “lãnh thổ mới của Mỹ”. Khoảng hai giờ sau, Tổng thống Mỹ tiếp tục tuyên bố không có cuộc đàm phán nào với Iran đang diễn ra hoặc được lên lịch.
Ông đồng thời khẳng định lệnh phong tỏa hải quân vẫn có hiệu lực, trong khi eo biển Hormuz “vẫn mở cửa và hoạt động bình thường”. Theo ông Trump, toàn bộ thủy lôi tại khu vực đã được gỡ bỏ hoặc kích nổ.
Tuy nhiên, chỉ một ngày trước đó, con rể kiêm đặc phái viên Jared Kushner lại đưa ra thông tin khác. Trả lời Fox News, ông Kushner cho biết liên lạc giữa Mỹ và Iran “có lẽ chưa bao giờ mạnh mẽ như lúc này”, dù thừa nhận hai bên chưa đạt được hiểu biết chung. Sự khác biệt trong các tuyên bố khiến tình hình quanh Hormuz thêm khó đoán.
Từ một bài đăng đến tuyên bố chủ quyền
Ý tưởng đưa Hormuz thành lãnh thổ Mỹ không phải điều ông Trump mới đề cập. Ngày 14/8, phát biểu tại một học viện cảnh sát ở New York, Tổng thống Mỹ nói ông sẽ sớm công bố eo biển này là “một phần lãnh thổ Mỹ” sau khi “đánh bại” Iran.
Iran lập tức phản ứng. Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi bác bỏ ý tưởng này, cho rằng Hormuz không thể bị chiếm bằng một bài đăng trên mạng xã hội, tàu sân bay, sắc lệnh hay bài phát biểu tranh cử. Đến ngày 17/8, ông Trump tiếp tục nhắc lại kế hoạch trong cuộc phỏng vấn với báo giới. Ông cho rằng Mỹ đang kiểm soát eo biển bằng lệnh phong tỏa và gọi việc tuyên bố chủ quyền là “ý tưởng tuyệt vời”.
Những tuyên bố liên tiếp xuất hiện trong lúc thỏa thuận giữa Washington và Tehran về việc khôi phục hoạt động hàng hải qua Hormuz đã hết hạn.Bản ghi nhớ Mỹ – Iran ký hồi tháng 6 có thời hạn 60 ngày, nhưng hai bên không đạt được thỏa thuận cuối cùng do bất đồng về quyền quản lý eo biển. Khi thời hạn kết thúc ngày 17/8, hoạt động hàng hải qua khu vực tiếp tục gặp nhiều hạn chế.
Hiện tàu thuyền qua Hormuz chủ yếu phải lựa chọn tuyến phía bắc qua lãnh hải Iran hoặc tuyến phía nam sát bờ Oman. Tehran cũng cảnh báo không đảm bảo an toàn cho những tàu không thông báo trước. Trong khi đó, Iran và Oman tuần trước thông báo đạt thỏa thuận riêng về lộ trình qua eo biển, không đề cập đến vai trò của Mỹ.
Hormuz “mở cửa” nhưng tàu thuyền giảm mạnh
Khoảng cách giữa tuyên bố của ông Trump và diễn biến thực tế trên biển cũng ngày càng rõ. Tổng thống Mỹ nói Hormuz vẫn hoạt động bình thường. Nhưng số liệu được các hãng tin quốc tế dẫn lại cho thấy lưu lượng tàu qua eo biển đã giảm mạnh, từ khoảng 130 tàu mỗi ngày trước chiến tranh xuống còn khoảng 12 tàu mỗi ngày.
Kể từ khi xung đột bùng phát ngày 28/02, khu vực này cũng ghi nhận 65 vụ tấn công khiến 17 thủy thủ thiệt mạng. Những con số ấy cho thấy một eo biển dù chưa hoàn toàn đóng cửa vẫn không thể được xem là hoạt động bình thường như trước.
Hormuz là tuyến hàng hải quan trọng đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể tác động trực tiếp đến giá nhiên liệu và chi phí sinh hoạt.
Động thái mới của ông Trump xuất hiện trong bối cảnh sức ép trong nước tại Mỹ gia tăng trước cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11. Chiến tranh với Iran được đánh giá là vấn đề không được lòng nhiều cử tri, trong khi chi phí sinh hoạt tiếp tục là mối quan tâm lớn.
Một bên là tuyên bố về một “lãnh thổ mới của Mỹ”. Một bên là những con số cho thấy tàu thuyền qua Hormuz đã giảm sâu. Khoảng cách ấy đang khiến mọi động thái của Washington tại eo biển chiến lược này được theo dõi sát hơn.
Đào Chương (tổng hợp)
