Hiện tượng muỗi vo ve sát tai khi ngủ khiến nhiều người khó chịu thực chất là hệ quả của cơ chế săn tìm vật chủ dựa trên tín hiệu sinh học phức tạp.
- Khen thưởng công dân dũng cảm cứu hai cháu bé đuối nước tại Đà Nẵng
Tủ lạnh phát nổ trong đêm do bảo quản vật dụng không đúng cách - Bé gái 16 tuổi gánh vác nuôi ba em nhỏ sau biến cố
Âm thanh vo ve là hệ quả của chuyển động cánh
Tiếng vo ve mà con người nghe thấy không phải là tín hiệu có chủ đích từ muỗi. Đây đơn thuần là âm thanh phát ra khi muỗi đập cánh với tần số cao để tạo lực nâng trong quá trình bay.
Âm thanh này trở nên rõ ràng hơn khi muỗi bay gần tai hoặc vùng đầu, nơi khoảng cách ngắn khiến tai người dễ cảm nhận. Trong môi trường yên tĩnh, đặc biệt vào ban đêm, âm thanh này càng nổi bật do ít bị lẫn với các nguồn âm khác. Do đó, việc muỗi vo ve không phải hành vi “trêu chọc” mà chỉ là sản phẩm phụ của hoạt động sinh học, trùng với dải tần âm mà con người nhạy cảm.
Không phải mọi con muỗi đều tìm đến con người. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), chỉ muỗi cái mới hút máu để bổ sung dưỡng chất phục vụ quá trình phát triển trứng. Vì vậy, khi nghe thấy tiếng vo ve quanh đầu, khả năng cao đó là một con muỗi cái đang trong giai đoạn tìm vật chủ. Hành vi này mang tính sinh tồn hơn là ngẫu nhiên.
Muỗi định vị con người bằng nhiều tín hiệu sinh học
Các nghiên cứu cho thấy muỗi không dựa vào một yếu tố duy nhất để xác định mục tiêu. Thay vào đó, chúng kết hợp nhiều tín hiệu như khí CO2 trong hơi thở, mùi cơ thể, nhiệt độ da và độ ẩm.
Trong đó, CO2 đóng vai trò kích hoạt hành vi tìm kiếm từ khoảng cách xa. Khi phát hiện nguồn CO2, muỗi sẽ bay theo hướng tín hiệu này để tiếp cận vật chủ. Ở khoảng cách gần hơn, chúng tiếp tục sử dụng mùi cơ thể và nhiệt độ để xác định vị trí đáp xuống phù hợp.
Vùng đầu và mặt là nơi phát ra lượng CO2 lớn nhất do hoạt động hô hấp. Khi con người ngủ trong không gian kín hoặc ít gió, luồng khí này càng tập trung rõ rệt quanh khu vực mũi và miệng.
Muỗi bị thu hút bởi tín hiệu đó nên thường bay quanh đầu, khiến con người cảm giác chúng “vo ve sát tai”. Thực tế, mục tiêu của muỗi không phải tai mà là toàn bộ vùng gần nguồn hơi thở.
Ngoài ra, mùi da cũng đóng vai trò quan trọng. Cơ thể con người liên tục phát ra các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi như axit lactic, amoniac và nhiều chất chuyển hóa khác. Sự khác biệt về mùi da khiến một số người hấp dẫn muỗi hơn những người khác.
Nhiệt độ cơ thể giúp muỗi xác định vị trí đốt
Ở khoảng cách rất gần, muỗi có thể cảm nhận nhiệt độ bề mặt da. Những vùng có nhiệt độ cao hơn, đặc trưng của cơ thể sống, sẽ thu hút muỗi mạnh hơn khi đi kèm CO2 và mùi cơ thể.
Vì vậy, sau khi tiếp cận vùng đầu, muỗi thường lượn quanh để xác định vị trí đốt phù hợp. Tiếng vo ve trong giai đoạn này phản ánh quá trình dò tìm, không phải hành vi vô nghĩa. Việc bay gần con người khiến muỗi dễ bị phát hiện và tiêu diệt. Tuy nhiên, chúng không có cơ chế bay hoàn toàn im lặng.
Đây là một sự đánh đổi sinh học: để tiếp cận nguồn thức ăn cần thiết cho sinh sản, muỗi phải chấp nhận rủi ro. Dù vậy, xét trên quy mô tiến hóa, chiến lược này vẫn hiệu quả khi muỗi là một trong những loài côn trùng phân bố rộng và thích nghi cao.
Tiếng vo ve gây khó chịu do đặc tính âm thanh cao, xuất hiện bất ngờ và ở khoảng cách gần. Vào ban đêm, khi môi trường yên tĩnh, não bộ càng dễ chú ý đến âm thanh này.
Để hạn chế muỗi, các biện pháp đơn giản vẫn được đánh giá hiệu quả. CDC khuyến nghị sử dụng các chất xua muỗi như DEET, picaridin hoặc IR3535 theo đúng hướng dẫn.
Ngoài ra, ngủ màn là giải pháp vật lý đáng tin cậy, giúp ngăn muỗi tiếp cận trực tiếp. Việc giữ phòng thông thoáng, loại bỏ nước đọng và vệ sinh cơ thể trước khi ngủ cũng góp phần giảm khả năng thu hút muỗi. Những biện pháp này không loại bỏ hoàn toàn muỗi nhưng giúp giảm đáng kể nguy cơ bị quấy rầy và cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Theo: Báo Dân trí
