Xã hội số không chỉ là đưa hoạt động lên mạng, mà là không gian mới nơi người dân được trao thêm quyền tiếp cận, tham gia và kiến tạo nhờ công nghệ số.
Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn tăng tốc chiến lược phát triển, kinh tế số và xã hội số được xác định là động lực then chốt để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững. Phát biểu tại Diễn đàn quốc gia về phát triển kinh tế số và xã hội số ngày 20/12, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh: xã hội số là không gian nơi người dân được trao thêm quyền nhờ công nghệ số, chứ không đơn thuần là số hóa các hoạt động truyền thống.
Theo Bộ trưởng, kinh tế số của Việt Nam thời gian qua phát triển nhanh về quy mô, song chủ yếu vẫn dựa trên việc số hóa mô hình cũ. Giá trị gia tăng nội địa còn hạn chế, trong khi sự phụ thuộc vào các nền tảng xuyên biên giới vẫn khá lớn. Điều này đòi hỏi giai đoạn tới phải chuyển từ “số hóa cái cũ” sang “kiến tạo không gian phát triển mới”, nơi dữ liệu, nền tảng số, doanh nghiệp số và công dân số cùng trở thành động lực tăng trưởng.
Xã hội số là không gian phát triển mới cho người dân
Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng xã hội số không phải là xã hội mà mọi hoạt động đều diễn ra trên môi trường mạng, mà là xã hội trong đó mỗi người dân được tăng cường quyền năng nhờ công nghệ. Những quyền đó bao gồm quyền tiếp cận thông tin, dịch vụ công, học tập suốt đời và tham gia vào quá trình quản lý, giám sát xã hội.
Trong mô hình này, công dân không còn chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà trở thành chủ thể tham gia kiến tạo chính sách. Ngược lại, chính quyền không chỉ đóng vai trò quản lý mà còn là nhà cung cấp dịch vụ công dựa trên dữ liệu, hướng tới phục vụ người dân tốt hơn, nhanh hơn và minh bạch hơn.
Niềm tin số được xác định là nền tảng cốt lõi của xã hội số, giúp gắn kết công nghệ với con người, bảo đảm phát triển bao trùm và nhân văn.
Xã hội số gắn với cấu trúc nền kinh tế số quốc gia
Một trong những nhiệm vụ quan trọng được Bộ trưởng nhấn mạnh là cần kiến tạo cấu trúc nền kinh tế số quốc gia thay vì triển khai rời rạc theo từng đề án chuyển đổi số. Theo đó, Chính phủ cần thiết kế lại nền kinh tế dựa trên các lớp hạ tầng số như viễn thông, internet, điện toán đám mây, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, nền tảng và dịch vụ số.
Trong cấu trúc này, dữ liệu được coi là tư liệu sản xuất mới; hạ tầng số là phương tiện sản xuất mới; còn các quy định về khoa học công nghệ, an toàn và an ninh mạng là khung vận hành mới. Nhà nước đóng vai trò “kiến trúc sư trưởng”, định hình cấu trúc để thị trường vận hành hiệu quả và tái cấu trúc toàn bộ nền kinh tế từ sản xuất đến tiêu dùng.
Bộ trưởng cũng cho rằng dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và năng lực tính toán cần được coi là năng lực sản xuất nền tảng, tương đương điện, nước và viễn thông trong nền kinh tế truyền thống.
Dữ liệu trở thành nền tảng của xã hội số
Tại diễn đàn, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia, nhấn mạnh dữ liệu là loại tài nguyên đặc biệt, không bị cạn kiệt mà còn được làm giàu qua quá trình khai thác. Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hiện đã có hơn 107 triệu dữ liệu công dân, kết nối với nhiều bộ, ngành và địa phương, góp phần tiết kiệm hơn 4.000 tỷ đồng chi phí xã hội.
Tuy nhiên, vẫn còn những điểm nghẽn cần tháo gỡ như sự rời rạc giữa các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, hệ sinh thái dữ liệu chưa hoàn chỉnh và VNeID chưa thực sự trở thành một nền tảng số quốc gia toàn diện. Đại diện Bộ Công an kiến nghị xây dựng hệ sinh thái dữ liệu mở phục vụ doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo và hoàn thiện hành lang pháp lý cho kinh tế dữ liệu.
Trước đó, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định kinh tế số và xã hội số là hai lĩnh vực “tuy hai mà một”, thúc đẩy lẫn nhau. Phát triển kinh tế số nhằm nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh, trong khi xã hội số hướng tới bao trùm, công bằng và nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Theo: VnExpress
