Một ngôi mộ gạch khoảng 150 m², có niên đại gần 2.000 năm, phát hiện tại Quảng Ninh. Dù nhiều hiện vật bên trong không còn, kiến trúc đồ sộ và kỹ thuật xây dựng tinh xảo cho thấy chủ nhân ngôi mộ từng có tiềm lực kinh tế và vị thế xã hội đáng kể.
- Việt Nam thắng Đài Loan 2-0, Đình Bắc và Olaha cùng ghi dấu ấn
- Tám loại rau củ hỗ trợ cơ thể sản sinh collagen
- Sáu dự án còn vướng mắc cần được tập trung tháo gỡ
Ngôi mộ Chạp Khê được phát hiện vào tháng 10.2025, khi gia đình bà Lê Thị Huyền san gạt mặt bằng tại một gò đất cao khoảng 1,9 m so với mặt đường. Dấu tích cửa mộ gạch xuất lộ, dẫn đến cuộc khai quật khẩn cấp do Trường ĐH KHXH-NV (ĐHQG Hà Nội) phối hợp Bảo tàng Quảng Ninh thực hiện sau đó 2 tháng.
Kết quả cho thấy công trình có diện tích khoảng 150 m², gồm nhiều không gian: trung thất, tiền thất, hậu thất, nhĩ thất và thông đạo. Căn cứ cấu trúc, kỹ thuật xây dựng và hoa văn trên gạch, nhóm nghiên cứu xác định ngôi mộ thuộc thế kỷ 1 – 2 sau Công nguyên, tương đương nửa đầu thế kỷ II, cách đây gần 2.000 năm. Đáng chú ý, một số viên gạch in chữ “Hoàng Quân” có đặc điểm tương đồng với gạch tìm thấy tại mộ Vũ Xá. Đây là một trong những căn cứ quan trọng giúp các nhà nghiên cứu xác định niên đại công trình.
Tuy nhiên, ngôi mộ hiện không còn nhiều đồ tùy táng. Một số cửa vòm và phần xây bịt lối vào đã bị phá hủy, nền gạch ở vài vị trí xáo trộn. TS Nguyễn Văn Anh, chủ trì khai quật, nhận định mộ có thể đã bị xâm phạm từ thời Trần, căn cứ vào những mảnh gốm cùng thời kỳ trong lớp đất sập đổ. Dù vậy, đây mới là phỏng đoán, chưa thể khẳng định chắc chắn.
Giá trị nổi bật của mộ Chạp Khê còn nằm ở kỹ thuật kiến trúc. Vòm mộ được xây bằng gạch múi bưởi, các viên gạch đan cài tạo kết cấu vững chắc. Tường trung thất có dạng “đuôi cá”, hỗ trợ chịu lực và giảm áp lực lên hệ thống cột trụ. Nhiều viên gạch còn lưu lại hoa văn ô trám, chữ S, đường tròn tiếp tuyến và hình như ý.
Theo TS Nguyễn Văn Anh, quy mô và kỹ thuật xây dựng cho thấy chủ nhân ngôi mộ có tiềm lực kinh tế, địa vị xã hội cao. Trong bối cảnh xã hội xưa phân chia đẳng cấp rõ rệt, việc xây dựng một công trình lớn như vậy không chỉ đòi hỏi nguồn lực mà còn phải phù hợp với vị thế của người đã khuất.
Hiện nay, nhóm nghiên cứu mong muốn bảo tồn ngôi mộ nguyên trạng tại chỗ, tạo điểm kết nối với công viên Sinh viên phía trước Đại học Hạ Long và khu vực nhà thờ Giáo xứ Trạp Khê. Bảo tàng Quảng Ninh cùng Sở VH-TT-DL Quảng Ninh đã có phương án bảo quản khu di tích. Việc bảo tồn một công trình khảo cổ quy mô lớn tại địa điểm phát hiện sẽ gặp không ít khó khăn. Tuy nhiên, nếu được thực hiện phù hợp, mộ Chạp Khê sẽ góp phần lưu giữ dấu tích lịch sử gần 2.000 năm và bổ sung di sản cho Quảng Ninh.
Kim Nhung (tổng hợp)
