Hành trình từ bỏ giấc mơ Mỹ của Song-Chun Zhu, nhà khoa học AI hàng đầu, là câu chuyện về khát vọng nghiên cứu, niềm tin học thuật và lựa chọn trở về quê hương để theo đuổi lý tưởng mà nước Mỹ không thể trao cho ông
- Giảm ùn tắc khu Nam TP HCM với loạt dự án trọng điểm sắp khởi công
- Bắt hai thanh niên cướp giật ở Hải Phòng
- Tai nạn giao thông: Hai vợ chồng tử vong sau va chạm xe khách
Hành trình từ bỏ giấc mơ Mỹ bắt đầu từ tuổi thơ nghèo khó
Sinh năm 1968 tại Ngạc Châu, tỉnh Hồ Bắc, Song-Chun Zhu lớn lên trong một gia đình nghèo, sống nhờ cửa hàng tạp hóa nhỏ của cha mẹ. Tuổi thơ của ông không chỉ gắn với thiếu thốn vật chất, mà còn với những câu hỏi sâu sắc về giá trị cuộc đời.
Một lần đọc gia phả, Zhu phát hiện tổ tiên của mình chỉ được ghi lại ngày sinh và ngày mất, không có dòng nào nhắc đến cuộc sống hay cống hiến của họ. Lý do là bởi: “Họ chỉ là nông dân bình thường.” Câu trả lời khiến ông ám ảnh, từ đó nung nấu khát vọng đổi đời và để lại dấu ấn trong lịch sử.
Zhu học xuất sắc và đỗ vào Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc (USTC). Trong thập niên 1980, khi quan hệ Mỹ – Trung được cải thiện, giới trí thức Trung Quốc xem Mỹ như trung tâm của khoa học hiện đại. Giống như nhiều sinh viên ưu tú thời đó, Zhu mơ một ngày đặt chân đến Mỹ.
Giấc mơ Mỹ mở ra cánh cửa Harvard danh giá
Khi tốt nghiệp năm 1991, Zhu không đủ tiền để nộp lệ phí xét tuyển vào các trường đại học Mỹ. Tuy nhiên, ông vẫn gửi hồ sơ, dù không đóng phí, và bị nhiều trường từ chối. Một năm sau, theo lời khuyên của bạn bè, ông đánh liều nộp hồ sơ vào các trường thuộc khối Ivy League.
Điều kỳ diệu xảy ra: Zhu nhận được thư mời từ Đại học Harvard kèm học bổng toàn phần. “Điều đó đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời tôi,” ông chia sẻ. Tại Harvard, ông hoàn thành chương trình tiến sĩ khoa học máy tính, sau đó giảng dạy tại Stanford, nơi ông từng đứng lớp cho Larry Page và Sergey Brin – hai nhà sáng lập Google.
Năm 2002, ông được mời làm giáo sư tại UCLA và năm 2003, nhận giải thưởng Marr danh giá trong lĩnh vực thị giác máy tính. Nhiều người ví Zhu như “Steve Jobs của AI” nhờ phong cách làm việc khắt khe và cầu toàn.
Từ đỉnh cao sự nghiệp đến nghi ngờ về dữ liệu lớn
Trong gần hai thập kỷ giảng dạy và nghiên cứu tại Mỹ, Zhu đi đầu trong các nghiên cứu về mô hình thống kê và nhận dạng hình ảnh. Năm 2004, ông thành lập Viện Lotus Hill tại quê nhà nhằm xây dựng kho dữ liệu lớn cho huấn luyện AI.
Tuy nhiên, đến năm 2009, ông dần nhận ra một giới hạn lớn: dữ liệu lớn không đủ để tạo ra trí tuệ nhân tạo thật sự. Theo ông, trí tuệ thật phải biết suy luận và hiểu ngữ cảnh, không chỉ đơn thuần “học thuộc” dữ liệu. Năm 2010, ông quyết định đóng cửa Lotus Hill để chuyển hướng nghiên cứu sang “kiến trúc nhận thức” – nơi AI có thể lập kế hoạch, suy nghĩ và hành động như con người.
Trong khi ông theo đuổi một hướng đi mới, thế giới lại rẽ sang xu hướng “dữ liệu lớn, nhiệm vụ nhỏ” với sự bùng nổ của ImageNet. Zhu, người từng là người tiên phong, bắt đầu bị gạt ra bên lề.
Hành trình từ bỏ giấc mơ Mỹ để trở về nghiên cứu tự do
Căng thẳng địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc khiến việc xin tài trợ nghiên cứu ngày càng khó khăn. Zhu từng bị điều tra vì nhận tài trợ từ Huawei. Ông cảm thấy không còn không gian cho những ý tưởng học thuật tự do.
Thời điểm đó, con gái ông – vận động viên trượt băng Zhu Yi – bắt đầu thi đấu cho đội tuyển Trung Quốc. Tình cảm gia đình và khát vọng xây dựng một AI mang giá trị đạo đức đã thôi thúc ông quay về. Tháng 8/2020, ông trở lại Trung Quốc sau 28 năm sinh sống và làm việc tại Mỹ. “Ở Trung Quốc, tôi có những tài nguyên mà Mỹ không thể cung cấp,” Zhu khẳng định.
Ông nhanh chóng được mời giảng dạy tại Đại học Bắc Kinh và Đại học Thanh Hoa. Đồng thời, ông nhận được sự hỗ trợ từ chính quyền để thành lập Viện Trí tuệ Nhân tạo Tổng quát Bắc Kinh (BigAI) – nơi ông theo đuổi triết lý xây dựng AI có lý trí và đạo đức.
Trí tuệ nhân tạo đạo đức – chương mới cho AI Trung Quốc
Tại BigAI, Song-Chun Zhu tập trung nghiên cứu trí tuệ nhân tạo tổng quát, có khả năng tư duy và đưa ra quyết định mang tính đạo đức. Ông cho rằng AI không nên chỉ là công cụ tối ưu hóa, mà phải phản ánh được những giá trị nhân văn cốt lõi của con người.
Năm 2023, ông được bầu làm cố vấn chính trị cấp cao và đề xuất đưa AI thành lĩnh vực chiến lược quốc gia, ngang hàng với vũ khí hạt nhân. Sau 5 năm hoạt động, BigAI đã nhận được hàng trăm triệu USD tài trợ và trở thành trung tâm nghiên cứu AI hàng đầu tại Trung Quốc.
Dù nhiều đồng nghiệp tại Mỹ lo ngại Zhu đánh mất tự do học thuật, ông khẳng định mình “thoải mái hơn bao giờ hết”. Với ông, chiến thắng không nằm ở việc AI phát triển mạnh ở đâu, mà là ở việc AI đạo đức sẽ định hình tương lai nhân loại.
Theo: VnExpress
