Bỏ kỳ thi vào lớp 10 đang được bàn luận mạnh mẽ. Vấn đề không chỉ là thi hay không thi, mà là cách bảo đảm công bằng và cơ hội học tập cho mọi học sinh.
- Những điểm nhấn khoa học công nghệ quốc tế 2025
- Hoa kiểng Tết Bính Ngọ 2026 được dự báo tăng giá khoảng 10%
- Giảm giá vé tàu điện cho học sinh, sinh viên theo dự thảo nghị định mới
Bỏ kỳ thi vào lớp 10 không phải gốc rễ vấn đề
Bỏ kỳ thi vào lớp 10 trong nhiều năm qua, kỳ thi vào lớp 10 được xem là “cửa ải” lớn đầu tiên của học sinh Việt Nam. Tại các đô thị lớn, mức độ cạnh tranh thậm chí còn căng thẳng hơn cả kỳ thi đại học. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu, nguyên nhân khiến kỳ thi này tồn tại dai dẳng không nằm ở nhu cầu đánh giá năng lực học sinh, mà xuất phát từ sự thiếu hụt trường THPT công lập so với tốc độ gia tăng dân số.
Ở nhiều địa phương, đặc biệt là Hà Nội và TPHCM, số lượng học sinh tốt nghiệp THCS tăng nhanh trong khi hạ tầng trường lớp mở rộng chậm. Việc duy trì một kỳ thi tuyển sinh vì thế trở thành giải pháp “bất đắc dĩ” để phân bổ chỉ tiêu. Nhưng bản chất, đây chỉ là cách xử lý phần ngọn.
Cùng với đó là sự chênh lệch rõ rệt về chất lượng giữa các trường THPT. Một số trường được gắn mác “trường điểm”, trong khi nhiều trường khác ít được phụ huynh lựa chọn. Khi cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng không đồng đều, áp lực thi cử tất yếu dồn lên học sinh 15 tuổi – nhóm yếu thế nhất trong hệ thống.
Giảm áp lực thi cử bằng mở rộng trường và phân luồng
Muốn bỏ kỳ thi vào lớp 10 một cách bền vững, cần bắt đầu từ việc đầu tư thêm trường THPT ở những khu vực thiếu chỉ tiêu. Thực tế cho thấy, những địa phương mở rộng nhanh mạng lưới trường công lập đã giảm rõ rệt tỷ lệ “chọi”, giúp học sinh có nhiều lựa chọn hơn mà không phải đánh đổi bằng áp lực tâm lý nặng nề.
Song song với đó là thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường. Khi các trường ngoài công lập, trường ở khu vực xa trung tâm được đầu tư thực chất, phụ huynh sẽ không còn tâm lý dồn hết kỳ vọng vào một vài ngôi trường nổi tiếng. Áp lực tuyển sinh khi đó được phân bổ công bằng hơn trong toàn hệ thống.
Một yếu tố quan trọng khác là hướng nghiệp sớm. Hướng nghiệp không thể chỉ diễn ra ở cuối lớp 9, mà cần được triển khai từ lớp 6 đến lớp 9, giúp học sinh hiểu năng lực, sở thích và con đường phù hợp với mình. Khi học sinh chủ động lựa chọn, việc học nghề hay học THPT không còn là “thất bại”, mà là một quyết định có giá trị.
Đảm bảo công bằng khi xét tuyển không thi
Lo ngại lớn nhất khi bàn đến việc bỏ kỳ thi vào lớp 10 là nguy cơ “chạy học bạ”. Tuy nhiên, duy trì một kỳ thi áp lực cao không phải là cách duy nhất để bảo đảm công bằng. Giải pháp hiệu quả hơn nằm ở việc xây dựng hệ thống quản lý minh bạch dựa trên công nghệ.
Việc số hóa học bạ, lưu trữ toàn bộ quá trình học tập trong nhiều năm sẽ giúp hạn chế tối đa can thiệp thủ công. Những biến động bất thường về điểm số có thể được hệ thống tự động cảnh báo, cho phép cơ quan quản lý giám sát chặt chẽ.
Bên cạnh đó, cần có bộ tiêu chí đánh giá chung, rõ ràng, áp dụng thống nhất trên toàn quốc, kết hợp với cơ chế thanh tra độc lập và kiểm tra chéo giữa các trường. Khi dữ liệu được công khai và giám sát liên tục, tính công bằng không còn phụ thuộc vào một buổi thi duy nhất, mà được bảo đảm bằng cả một quá trình minh bạch.
Một kỳ thi chỉ có ý nghĩa khi nó mang lại giá trị giáo dục thực sự. Trong bối cảnh hiện nay, việc tiếp tục đặt gánh nặng lên học sinh 15 tuổi không còn phù hợp với mục tiêu xây dựng một nền giáo dục mở, linh hoạt và nhân văn. Bỏ kỳ thi vào lớp 10 không phải là buông lỏng quản lý, mà là cơ hội để thiết kế lại hệ thống theo hướng công bằng và bền vững hơn.
Theo: VnExpress
