Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố mở chiến dịch kinh tế nhằm cô lập Iran và cảnh báo các quốc gia, tổ chức hoặc doanh nghiệp hỗ trợ Tehran sẽ phải đối mặt với hậu quả kinh tế lớn.
- Mỹ – Iran lại căng thẳng khi thỏa thuận về Hormuz hết hiệu lực
- Mỹ siết sức ép kinh tế, Iran cảnh báo các nước vùng Vịnh
- Iran nêu điều kiện cứng rắn, hạn chót thỏa thuận với Mỹ đã trôi qua
Tối 19/8 (giờ Mỹ), tức sáng 20/8 giờ Hà Nội, ông Donald Trump đăng trên Truth Social thông báo Washington sẽ thực hiện “chiến dịch kinh tế khốc liệt nhất từng được áp dụng đối với bất kỳ quốc gia nào” nhằm vào Iran. Tuyên bố được đưa ra sau khi thời hạn 60 ngày ông đặt cho đàm phán với Tehran kết thúc hôm 18/8 mà chưa đạt đột phá, trong khi Iran bác bỏ khả năng các biện pháp trừng phạt mới có thể làm thay đổi lập trường.
Theo ông Trump, Washington đang tiến tới “chiến tranh kinh tế và cô lập ở quy mô chưa từng có”. Bất kỳ quốc gia nào để tổ chức tài chính, doanh nghiệp, sân bay hoặc cơ quan chính phủ hỗ trợ Iran đều có thể phải chịu “hậu quả kinh tế to lớn”.
Sức ép với Tehran ngày càng mở rộng
Động thái mới của Tổng thống Trump tiếp nối “Chiến dịch Cuồng nộ Kinh tế” được chính quyền Mỹ triển khai từ tháng 4, trong đó có kế hoạch phong tỏa hải quân các cảng của Iran. Bộ Tài chính Mỹ cũng đã áp dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với một số tổ chức tài chính nhỏ tại Trung Quốc đại lục và Hong Kong, với cáo buộc xử lý hàng tỷ USD giao dịch dầu của Iran.
Washington đồng thời cảnh báo hai ngân hàng lớn hơn của Trung Quốc có thể trở thành mục tiêu tiếp theo. Những bước đi này cho thấy sức ép kinh tế không chỉ tập trung trực tiếp vào Tehran mà còn hướng tới các bên được cho là duy trì hoạt động giao thương với Iran.
Một diễn biến đáng chú ý xảy ra ngày 18/8, khi UAE tuyên bố đình chỉ vô thời hạn các giao dịch thương mại và tài chính với Tehran. UAE là đối tác thương mại lớn nhất của Iran tại vùng Vịnh, thậm chí vượt Trung Quốc, và quyết định này được đưa ra sau khi Bộ Quốc phòng UAE cáo buộc Iran phóng hai tên lửa đạn đạo về phía nước này.
Theo cáo buộc của UAE, một tên lửa rơi trong lãnh hải nước này, còn quả thứ hai rơi bên ngoài khu vực trên. Iran phủ nhận hoàn toàn cáo buộc liên quan đến vụ phóng tên lửa.
Trong khi đó, hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz tiếp tục suy giảm. Dữ liệu Kpler ghi nhận chỉ 6 tàu đi qua tuyến đường biển này trong ngày 19/8, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 11 tàu mỗi ngày trong 10 ngày trước đó.
Sức ép cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chịu đựng của Iran sau nhiều năm đối mặt với các biện pháp kinh tế từ Mỹ. Ông Trump cho rằng Iran đang “treo trên một sợi chỉ mong manh”, đồng thời nói hải quân, không quân và các cơ sở sản xuất quân sự của nước này đã bị phá hủy, còn đồng nội tệ gần như mất giá trị.
Tuy nhiên, việc Washington tiếp tục kêu gọi các đồng minh tham gia một chiến dịch cô lập được mô tả ở “quy mô chưa từng có” cho thấy sức ép với Tehran vẫn chưa kết thúc. Đây cũng là điểm khiến giới quan sát đặt câu hỏi về hiệu quả thực tế của chiến lược mới.
Bà Suzanne Maloney, Giám đốc chính sách đối ngoại tại Viện Brookings, cho rằng nền kinh tế Iran vốn đã chịu sức ép kéo dài từ Mỹ. Theo bà, hiệu quả của biện pháp lần này phụ thuộc vào việc Washington có thể duy trì sức ép lâu hơn khả năng chống chịu của Tehran hay không, và đây là một “ván cược” “không phải chắc thắng”.
Ở chiều ngược lại, ông Mark Kimmitt, cựu trợ lý ngoại trưởng Mỹ, nhận định với Al Jazeera rằng quyết định của UAE có thể tạo tác động đáng kể hơn các biện pháp trừng phạt đơn phương từ Washington. Khoảng một phần ba lượng hàng nhập khẩu hằng năm của Iran đến từ UAE, khiến việc Dubai đình chỉ giao thương có thể tạo thêm sức ép đối với Tehran.
Iran vẫn giữ lập trường cứng rắn. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho rằng các biện pháp trừng phạt mới “sẽ không có tác động nào đến lập trường của Iran”, trong khi truyền thông nhà nước Iran, trong đó có Tasnim, xem đây là sự tiếp nối của chiến dịch “gây sức ép tối đa” mà Tehran cho rằng từng thất bại.
Khi các kênh thương mại và tài chính của Iran tiếp tục chịu sức ép, cuộc đối đầu giữa Washington và Tehran đang chuyển thêm một bước sang mặt trận kinh tế. Câu hỏi còn lại là bên nào sẽ phải thay đổi lập trường trước khi những biện pháp cô lập mới tạo ra tác động sâu rộng hơn.
Nguyễn Nhàn (tổng hợp)
