Người Việt trung bình ăn 136g thịt mỗi ngày, gần gấp đôi mức khuyến nghị 70g, trong khi rau xanh và trái cây mới đáp ứng 66-77% nhu cầu tối thiểu. Khẩu phần lệch về thịt đang làm gia tăng nguy cơ bệnh mạn tính.
- Hải Phòng: 2 vụ tai nạn rạng sáng khiến 3 người tử vong
- Dự báo 2-3 cơn bão ở Biển Đông và phép thử đến sớm
- Hải Phòng khai mạc phố đi bộ đầu tiên sau sáp nhập với Hải Dương
Số liệu của Bộ Y tế và phân tích từ Viện Dinh dưỡng giai đoạn 2010-2020 cho thấy bữa ăn của người Việt ngày càng nghiêng về nhóm thực phẩm giàu năng lượng. Lượng thịt tiêu thụ tăng từ 84g lên 136g mỗi ngày, trong khi rau xanh chỉ khoảng 231g và trái cây 140g, thấp hơn nhiều mức tối thiểu 400g rau quả/ngày được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo.
Tại đô thị, mức tiêu thụ thịt còn cao hơn, khoảng 155g/ngày. PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, nhận định khẩu phần đang lệch về nhóm giàu năng lượng, chất béo, natri và đường bổ sung, trong khi nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe cải thiện chậm.
Vì sao bữa cơm ngày càng nhiều thịt?
Thói quen ăn nhiều thịt không phải vấn đề mới, nhưng chịu tác động rõ từ quá trình đô thị hóa. Người bận rộn thường chọn ăn ngoài, trong khi nhiều suất ăn tại hàng quán ưu tiên món thịt hơn rau.
Tâm lý lo ngại tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, ngại sơ chế và chưa nắm rõ khuyến nghị 400g rau quả mỗi ngày cũng khiến rau xanh khó trở thành phần chính trong bữa ăn.
Khẩu phần còn chịu ảnh hưởng bởi thói quen ăn mặn và sử dụng nước ngọt. Người Việt tiêu thụ trung bình 8,1g muối/ngày, cao hơn 1,6 lần mức dưới 5g mà WHO khuyến cáo. Lượng nước ngọt đóng chai cũng tăng mạnh, từ 18,5 lít lên 66,5 lít/người/năm trong hơn một thập kỷ.
Những thay đổi này khiến bữa ăn không chỉ nhiều thịt mà còn tăng các nguồn năng lượng không cần thiết, trong khi rau quả – nguồn cung cấp chất xơ và nhiều dưỡng chất quan trọng – vẫn chưa được bổ sung tương xứng.
Ăn nhiều thịt, thiếu rau và nguy cơ sức khỏe
Nghịch lý là nhiều gia đình vẫn xem mâm cơm nhiều thịt như biểu hiện của sự no đủ, trong khi các cảnh báo khoa học cho thấy một số nhóm thịt cần được kiểm soát.
IARC thuộc WHO xếp thịt chế biến sẵn vào nhóm 1 – nhóm tác nhân gây ung thư đã được xác nhận ở người về bằng chứng khoa học. Theo cơ quan này, cứ ăn thêm 50g thịt chế biến sẵn mỗi ngày, nguy cơ ung thư đại trực tràng tăng khoảng 18%.
PGS.TS Trương Tuyết Mai cho biết việc thường xuyên sử dụng nhiều thịt đỏ và thịt chế biến sẵn như xúc xích, giăm bông có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng. Trong khi đó, thiếu rau củ đồng nghĩa khẩu phần ít chất xơ và kali hơn, ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe.
Ở chiều ngược lại, WHO khuyến nghị các quốc gia sử dụng thuế đồ uống có đường như một giải pháp giúp giảm mức tiêu thụ. Đây là hướng nhiều nước đã áp dụng, trong khi lượng đồ uống này tại Việt Nam vẫn tiếp tục tăng.
Một bữa ăn cân đối vì thế không chỉ là giảm thịt, mà còn cần đưa rau xanh và trái cây trở lại đúng vị trí. Khi đĩa rau bị bỏ quên, cái giá phải trả có thể không đến ngay trong bữa cơm hôm nay, nhưng lại hiện rõ hơn qua gánh nặng bệnh tật về sau.
Nguyễn Mùi (tổng hợp)
