Đền Vạn Chài ở phường Vạn Hương, Đồ Sơn (Hải Phòng) hơn 170 năm tuổi thờ Tứ vị Thánh Nương, tín ngưỡng đã trở thành chỗ dựa tinh thần của cư dân miền biển và gắn với một câu chuyện bi thương từ hơn 700 năm trước.
- Đất nền, căn hộ đồng loạt giảm giá, có nơi mất hơn 60%
- Lê Thanh Thản bị truy tố lần hai, thiệt hại vụ CT6 tăng gần 4 lần
- Phúc Tâm 8, “bác sĩ dỏm” tiêm giả lừa gần 300 người cao tuổi
Được dựng dưới chân núi Đầu Vái vào giữa thế kỷ XIX, đền Vạn Chài nằm nép sau năm cây gạo cổ thụ ven biển khu 1. Theo lời các bậc cao niên, sau khi ngôi đền hoàn thành, làng từng có ba mùa cá liên tiếp bội thu.
Công trình mang kiến trúc chữ Tam gồm tiền đường, trung đường và hậu cung, với những cột kê trên đá tảng cổ. Đền từng chịu tác động của chiến tranh và khí hậu, được trùng tu quy mô gần nhất vào năm 1992; thời kháng chiến chống Pháp, nơi đây còn là điểm hội họp bí mật của Việt Minh và lớp bình dân học vụ cho con em ngư dân.
Từ bi kịch hoàng tộc đến tín ngưỡng làng biển
Tục thờ Tứ vị Thánh Nương không chỉ xuất hiện ở Đồ Sơn mà phổ biến tại nhiều làng ven biển miền Bắc và Bắc Trung Bộ. Theo khảo cứu học thuật được bài gốc dẫn lại, đền Cờn ở Nghệ An được xem là trung tâm phát tích của tín ngưỡng này.
Nguồn gốc câu chuyện gắn với sự sụp đổ của nhà Nam Tống trước quân Nguyên Mông. Sau khi Lâm An thất thủ năm 1276, triều đình lưu vong rút xuống phía Nam; đầu năm 1279, tàn quân Tống do Trương Thế Kiệt chỉ huy cố thủ tại vùng biển Nhai Sơn, mang theo vị hoàng đế nhỏ tuổi cuối cùng.
Ngày 19/3/1279, hạm đội Nguyên Mông đánh tan phòng tuyến hơn 1.000 chiến thuyền Tống. Tể tướng Lục Tú Phu cõng ấu chúa nhảy xuống biển tự vẫn, nhiều quan lại và cung tần cũng gieo mình theo sau; Dương Thái Hậu tự vẫn ít ngày sau khi hay tin.
Theo truyền thuyết được ngư dân ven biển Việt Nam lưu truyền, thi thể các nhân vật hoàng tộc trôi vào cửa biển miền Trung rồi được thờ phụng, trước khi tín ngưỡng lan tới nhiều làng chài phía Bắc, trong đó có Vạn Hương ở Đồ Sơn.
Điều đáng chú ý là truyền thuyết tại Đồ Sơn gọi các nhân vật trung tâm là “Thái hậu và ba công chúa”, trong khi sử liệu Trung Hoa được bài gốc dẫn lại nói về Dương Thái Hậu và các ấu chúa nhà Tống. Sự khác biệt này cho thấy câu chuyện có thể đã được cộng đồng bản địa diễn giải qua nhiều thế hệ, từ một bi kịch của hoàng tộc thành hình tượng nữ thần gần gũi với đời sống tâm linh của cư dân biển.
Trong lịch sử gốc, Tứ vị Thánh Nương gắn với cái chết và sự diệt vong giữa biển cả. Nhưng khi đi vào đời sống văn hóa Việt, các vị lại được cầu mong những điều bình dị như mùa cá bội thu, thuyền bè an toàn và cuộc sống sinh sôi.
Từ đền Cờn đến những ngôi đền làng như Vạn Chài, tín ngưỡng ấy tiếp tục được gìn giữ qua nhiều thế kỷ. Giữa tiếng sóng Đồ Sơn hôm nay, câu chuyện về bốn vị nữ thần vẫn nhắc người dân nhớ đến một lớp ký ức xa xưa đã được cộng đồng biển Việt Nam trao cho một ý nghĩa mới.
Vũ Phượng (tổng hợp)
