Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ giảm khoản viện trợ quân sự 4 tỷ USD mỗi năm cho Israel, nhưng Washington có thể chuyển sang hình thức hợp tác quốc phòng sâu rộng hơn.
- Phát hiện phụ nữ tử vong trong khách sạn, người đàn ông rơi lầu trọng thương
- Cử tri Mỹ bầu cử giữa kỳ, định đoạt tương lai quyền lực của ông Trump
- Kho phân bón giả đóng kín cửa, hé lộ đường dây 2.157 tấn hàng vi phạm
Sáng 3/11, trả lời phỏng vấn Fox News, ông Trump cho biết Israel không còn cần khoản viện trợ nói trên và tiết lộ đã đạt được thỏa thuận với Thủ tướng Benjamin Netanyahu.
Thực tế, ý tưởng chuyển quan hệ quốc phòng Mỹ – Israel từ viện trợ trực tiếp sang hợp tác sâu rộng hơn đã được ông Netanyahu nhiều lần đề cập sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran hồi tháng 6/2025.
Những trao đổi này nằm trong khuôn khổ đàm phán bản ghi nhớ (MOU) mới, thay thế thỏa thuận hiện hành dự kiến hết hạn vào tháng 9/2028.
Tuy nhiên, Nhà Trắng chưa giải thích cụ thể tuyên bố của ông Trump. Các nhà quan sát cũng lưu ý rằng khoản ngân sách Quốc hội Mỹ đã cam kết dành cho Israel theo MOU hiện tại không thể bị cắt giảm ngay lập tức.
Viện trợ trực tiếp có thể được thay bằng hợp tác quốc phòng
Theo giới phân tích, tuyên bố của ông Trump còn phản ánh những tính toán chính trị trong nước Mỹ. Viện trợ cho Israel đang trở thành vấn đề nhạy cảm, bị đảng Dân chủ khai thác trong bối cảnh mức độ ủng hộ Israel trong dư luận Mỹ có dấu hiệu suy giảm.
Bà Annelle Sheline, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, hiện là nghiên cứu viên về Trung Đông tại Viện Quincy ở Washington, nhận định viện trợ quân sự có thể được thay thế bằng hình thức hợp tác sâu hơn, với quy mô thậm chí lớn hơn hiện nay.
Theo bà, Thượng viện Mỹ đang xem xét hướng đi này thông qua Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) cho năm tới.
Điểm đáng chú ý là theo dự thảo NDAA, nguồn ngân sách sẽ được cấp thông qua Lầu Năm Góc. Cơ quan này xếp các chương trình liên quan vào nhóm hợp tác quốc phòng, thay vì viện trợ nước ngoài.
Sự thay đổi về cơ chế có thể giúp các khoản hỗ trợ không còn chịu những điều kiện và quy trình thẩm tra nhân quyền nghiêm ngặt như trước. Nhờ đó, Washington vẫn có thể duy trì dòng tiền hàng tỷ USD mỗi năm cho Israel, đồng thời giảm sức ép chính trị từ những ý kiến phản đối viện trợ.
Ông Nir Boms, nghiên cứu viên tại Trung tâm Moshe Dayan thuộc Đại học Tel Aviv, cho rằng sự thay đổi trong dư luận Mỹ cùng việc ông Trump tái cấu trúc viện trợ có thể mở ra một mô hình quan hệ mới. Trong mô hình này, cách thức Mỹ hỗ trợ Israel sẽ thay đổi, dù mức độ cam kết chiến lược chưa chắc suy giảm.
Theo ông Boms, một phần viện trợ có thể được chuyển thành hợp tác công nghiệp quốc phòng sâu rộng hơn. Tuy nhiên, hiện chưa rõ giá trị của những chương trình hợp tác này có tương đương khoản viện trợ đang được duy trì hay không.
Sự chuyển đổi này cũng đặt ra thách thức đối với kế hoạch mua sắm dài hạn của quân đội Israel. Nước này đã dự trù hàng chục tỷ USD để mua khí tài Mỹ trong 10 năm sau khi MOU hiện hành kết thúc vào năm 2028. Danh mục dự kiến có các dòng tiêm kích F-35, F-16 và F-15.
Trong khi đó, dự thảo NDAA năm 2027 dành 750 triệu USD cho Israel. Khoản ngân sách này bao gồm 500 triệu USD cho các hệ thống phòng thủ tên lửa chung, 100 triệu USD cho hệ thống chống máy bay không người lái (UAV), 100 triệu USD cho tác chiến dưới lòng đất và 50 triệu USD cho các công nghệ mới.
Đáng chú ý, dự luật còn đề xuất thiết lập những chương trình công nghệ quốc phòng chung giữa hai nước, tập trung vào nghiên cứu và sản xuất UAV, hệ thống phòng không và trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo giới phân tích, mức độ liên kết này có thể giúp Israel tiếp cận các nghiên cứu quân sự của Mỹ ở phạm vi đặc biệt sâu rộng. Thậm chí, một số đồng minh NATO và đối tác thuộc liên minh tình báo Ngũ Nhãn cũng không được hưởng mức tiếp cận tương tự.
Như vậy, tuyên bố cắt giảm viện trợ của ông Trump chưa đồng nghĩa với việc Mỹ thu hẹp hỗ trợ quân sự dành cho Israel. Điều đang được đặt lên bàn đàm phán có thể là sự thay đổi về cơ chế cấp tiền, phương thức hợp tác và cách Washington duy trì cam kết quốc phòng với đồng minh Trung Đông.
Hồng Sơn (tổng hợp)
