Ai cũng từng ít nhất một lần tỉnh giấc giữa đêm, tim đập nhanh, mồ hôi vã ra vì một cơn ác mộng. Nếu hiện tượng này chỉ xuất hiện rải rác, nó có thể chỉ là phản ứng tự nhiên của não bộ. Nhưng khi ác mộng trở thành “vị khách thường trực” mỗi tuần, mối liên hệ giữa ác mộng và sức khỏe lại đáng để lo ngại. Nhiều nghiên cứu cho thấy ác mộng không chỉ làm suy giảm chất lượng giấc ngủ, mà còn có thể thúc đẩy lão hóa và tăng nguy cơ tử vong sớm.
- Giá vàng miếng tăng 800.000 đồng, lập kỷ lục mới
- Những ngành nghề dễ xin việc: Nhất trong 5-10 năm tới
- Lây bệnh não mô cầu khi dùng chung chăn gối
Ác mộng – hiện tượng bình thường hay bất thường?
Ác mộng là giấc mơ dữ dội khiến người mơ sợ hãi, thường xảy ra trong giai đoạn ngủ REM, khi não bộ hoạt động mạnh nhất. Phần lớn trẻ em từng trải qua ác mộng và nhiều em “thoát” khỏi nó khi lớn lên. Tuy nhiên, ở người trưởng thành, nếu ác mộng diễn ra thường xuyên thì đó là dấu hiệu cảnh báo sức khỏe tâm thần hoặc bệnh lý tiềm ẩn.
Theo Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ, khoảng 2 – 8% người trưởng thành gặp ác mộng lặp lại nhiều lần trong tuần. Tỷ lệ này không nhỏ và thường bị bỏ qua.
Nghiên cứu mới: Ác mộng liên quan đến lão hóa nhanh và tử vong sớm
Một nghiên cứu quốc tế, trình bày tại Đại hội Viện Hàn lâm Thần kinh học châu Âu, đã theo dõi hơn 183.000 người trưởng thành trong suốt 19 năm. Kết quả gây sốc: những người gặp ác mộng ít nhất một lần mỗi tuần có nguy cơ tử vong trước 70 tuổi cao gấp ba lần so với người hiếm khi gặp ác mộng.
Các chuyên gia lý giải, trong lúc gặp ác mộng, não bộ kích hoạt phản ứng “chiến đấu hay bỏ chạy”, giải phóng cortisol – hormone gây stress. Nếu quá trình này lặp đi lặp lại, telomere (chuỗi ADN bảo vệ đầu mút nhiễm sắc thể) sẽ ngắn dần, thúc đẩy lão hóa sinh học. Điều này khiến ác mộng trở thành yếu tố dự báo sức khỏe mạnh hơn cả béo phì hay hút thuốc.
Tác động đa chiều đến sức khỏe
Ác mộng không chỉ để lại dư âm tinh thần mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến cơ thể. Người thức dậy sau ác mộng thường tim đập nhanh, thở gấp, khó quay lại giấc ngủ. Về lâu dài, điều này gây thiếu ngủ, suy giảm trí nhớ, tăng nguy cơ tim mạch.
Ở trẻ em, ác mộng kéo dài làm gián đoạn giấc ngủ sâu, ảnh hưởng đến khả năng tập trung và phát triển tâm lý. Với người trưởng thành, các nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ chặt chẽ giữa ác mộng, lo âu, trầm cảm và nguy cơ tự tử.
Nguyên nhân nào gây ác mộng?
Có nhiều yếu tố dẫn đến ác mộng:
- Căng thẳng, sang chấn tâm lý (tai nạn, mất mát, áp lực công việc
- Thuốc men và rượu: một số thuốc điều trị huyết áp, trầm cảm, cùng với bia rượu làm gián đoạn giấc ngủ.
- Bệnh lý tiềm ẩn: Parkinson, lupus, rối loạn lo âu.
- Thói quen sinh hoạt: ăn thực phẩm khó tiêu ngay trước khi ngủ, tiếp xúc ánh sáng xanh từ điện thoại, xem phim kinh dị.
Giải mã ác mộng dưới góc nhìn khoa học
Một số nhà khoa học cho rằng ác mộng vốn mang tính “luyện tập sinh tồn” cho tổ tiên trong môi trường nguy hiểm. Tuy nhiên, ở xã hội hiện đại, lợi ích này gần như không còn, trong khi hệ quả tiêu cực lại nhiều hơn.
Nhiều chuyên gia tin rằng ác mộng là sự rối loạn chức năng khi não bộ xử lý cảm xúc trong giấc ngủ REM. Nếu hoạt động này mất cân bằng, giấc mơ trở thành mối đe dọa thay vì công cụ giải tỏa.
Làm gì để ngăn ngừa ác mộng?
Các chuyên gia khuyến nghị:
- Thiết lập thói quen ngủ lành mạnh, giữ giờ giấc cố định.
- Hạn chế ánh sáng xanh từ màn hình ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.
- Tránh rượu bia, chất kích thích, và bữa ăn quá muộn.
- Duy trì luyện tập thể chất, thiền, yoga để giảm căng thẳng.
Nếu ác mộng dai dẳng, nên gặp bác sĩ tâm thần kinh. Liệu pháp CBT hoặc Imagery Rehearsal Therapy đã chứng minh hiệu quả.
Hiện tượng bình thường hay bất thường?
Ác mộng và sức khỏe có mối quan hệ chặt chẽ hơn nhiều người tưởng. Chúng không đơn thuần là “giấc mơ xấu” mà có thể là lời cảnh báo sớm của cơ thể. Đừng xem nhẹ ác mộng, đặc biệt khi chúng xuất hiện thường xuyên. Lắng nghe và xử lý kịp thời chính là cách bảo vệ sức khỏe tinh thần và thể chất một cách chủ động.
Theo: Dân Trí
