Bỏ án tử hình với 6 tội danh từ năm 2027

Từ ngày 1/3/2027, sáu tội danh không còn áp dụng hình phạt tử hình, trong đó có mua bán trái phép chất ma túy, hiếp dâm người dưới 16 tuổi và tội phạm chiến tranh. Mức án cao nhất đối với các tội này là tù chung thân.

Chiều 20/11, Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự sửa đổi, tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình từ 10 xuống còn 4 tội danh. Sáu tội được bỏ hình phạt tử hình gồm mua bán trái phép chất ma túy, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, bạo loạn, chống loài người, tội phạm chiến tranh và khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân.

Bốn tội danh vẫn giữ hình phạt tử hình là phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.

Theo Chính phủ, việc điều chỉnh nhằm thực hiện chính sách nhân đạo, phân hóa trách nhiệm hình sự, bảo đảm tương quan về mức độ nghiêm khắc giữa các tội danh và phù hợp với xu hướng quốc tế. Mức án tù chung thân vẫn đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Đáng chú ý, người thực hiện một trong sáu tội danh trên trước ngày 1/3/2027 cũng không bị tuyên án tử hình nếu được xét xử từ thời điểm Bộ luật mới có hiệu lực.

Bổ sung chính sách khoan hồng và mở rộng trách nhiệm hình sự doanh nghiệp

Bộ luật Hình sự sửa đổi bổ sung chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị, bên cạnh các trường hợp tự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo, tố giác đồng phạm và tự nguyện bồi thường thiệt hại.

Để được xem xét hưởng chính sách này, người phạm tội phải chủ động khai báo đầy đủ hành vi và những tình tiết liên quan ngay từ giai đoạn khởi tố, điều tra; đồng thời chấp nhận hình phạt được đề nghị trong giai đoạn truy tố hoặc xét xử sơ thẩm.

Khi đáp ứng đủ điều kiện, tòa án có thể tuyên mức hình phạt thấp hơn mức tối thiểu của khung đang áp dụng, nhưng phải nằm trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn. Nếu người phạm tội đã bồi thường, khắc phục ít nhất 2/3 hậu quả, thiệt hại, mức hình phạt có thể được giảm sâu hơn, không bị giới hạn trong khung liền kề nhẹ hơn.

Tuy nhiên, chính sách này không áp dụng với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng và một số nhóm tội rất nghiêm trọng liên quan đến an ninh quốc gia, tính mạng, sức khỏe, ma túy, tham nhũng hoặc người giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy.

Trường hợp điều luật chỉ có một khung hình phạt hoặc khung đang áp dụng đã là nhẹ nhất, tòa án có thể quyết định mức án thấp hơn mức tối thiểu hoặc chuyển sang loại hình phạt nhẹ hơn. Lý do giảm nhẹ phải được ghi rõ trong bản án.

Theo Chính phủ, quy định mới nhằm khuyến khích người phạm tội hợp tác với cơ quan tố tụng, chủ động bồi thường và khắc phục hậu quả. Đây cũng là cơ sở để giải quyết vụ án nhanh chóng nhưng vẫn bảo đảm khách quan, toàn diện.

Việc nhận tội và chấp nhận hình phạt đề nghị không đồng nghĩa đương nhiên được giảm án. Quyết định cuối cùng vẫn thuộc thẩm quyền của tòa án. Một thay đổi đáng chú ý khác là mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại từ 33 lên 57 tội danh.

Theo quy định mới, cá nhân trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội được xác định là người phạm tội. Pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự khi hành vi được thực hiện nhân danh tổ chức, vì lợi ích của tổ chức và có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân.

Theo Chính phủ, cách tiếp cận này nhằm khắc phục bất cập của quy định hiện hành, làm rõ trách nhiệm của cá nhân và doanh nghiệp trong hoạt động phạm tội. Việc mở rộng trách nhiệm hình sự cũng được cân nhắc trên cơ sở tác động đến môi trường đầu tư, kinh doanh, người lao động và an sinh xã hội, đồng thời đáp ứng các khuyến nghị quốc tế.

Bộ luật Hình sự năm 2026 gồm 25 chương, 417 điều, thay thế Bộ luật Hình sự năm 2015 cùng các lần sửa đổi, bổ sung trước đó.

Trần Yên (tổng hợp)