Thanh tra chỉ ra nhiều sai phạm trong quản lý vốn, tài sản tại Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam

Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều vi phạm tại TKV, liên quan đến thuế tài nguyên, quản lý đất đai, chi phí và khai thác than vượt công suất.

Ngày 20/11, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Tiến Đạt ký thông báo công khai kết luận thanh tra về công tác quản lý vốn và tài sản nhà nước tại TKV.

Theo kết luận, Tổng giám đốc TKV ban hành giá bán than nhưng chưa xây dựng khung điều chỉnh độ ẩm theo Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 6930:2001. Việc này dẫn đến cách áp dụng giá bán chưa phù hợp thực tế, bởi độ ẩm thay đổi theo từng thời điểm sẽ ảnh hưởng đến trọng lượng than. Tại Công ty mẹ – TKV, đến ngày 31/12/2024 vẫn còn một số khoản nợ phải thu khó đòi kéo dài nhiều năm, tiềm ẩn nguy cơ không thu hồi được.

Đáng chú ý, qua đối chiếu sản lượng tính thuế tài nguyên của các doanh nghiệp khai thác bán than cho Công ty Tuyển than Hòn Gai – Vinacomin và Công ty Tuyển than Cửa Ông – TKV với sản lượng sau sàng tuyển trong giai đoạn 2020/2024, cơ quan thanh tra xác định mức chênh lệch trên 4,95 triệu tấn than. Thanh tra Chính phủ nhận định cách xác định đối tượng nộp thuế, sản lượng và giá tính thuế mà TKV đưa ra chưa phù hợp quy định của Bộ Tài chính.

Tại Tổng công ty Khoáng sản – TKV, việc kê khai chưa đúng quy định khiến doanh nghiệp nộp thiếu thuế tài nguyên đối với tinh quặng sắt. Trong hai năm 2020/2021, giá bán bình quân quặng sắt cao hơn giá tính thuế do UBND tỉnh Lào Cai quy định. Số thuế còn phải nộp bổ sung vào ngân sách nhà nước là trên 3,9 tỷ đồng.

Một sai phạm khác liên quan đến việc hạch toán chi phí sử dụng đất. Trong giai đoạn 2020/2022, Công ty mẹ – TKV đưa gần 11 tỷ đồng tiền sử dụng đất của hai khu đất tại TP.HCM và Quảng Ninh vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế, không đúng quy định.

Thanh tra Chính phủ yêu cầu doanh nghiệp loại khoản chi phí này khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp các năm 2020/2022. Bên cạnh đó, một số khu đất thuộc 5 công ty chưa hoàn thiện thủ tục pháp lý, như chưa có quyết định cho thuê đất, hợp đồng thuê đất hoặc chưa được cấp, điều chỉnh giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Theo kết luận, việc TKV áp dụng chưa phù hợp quy định về phương pháp tính, mức thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản và Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp còn làm tăng chi phí được trừ khi tính thuế tại 6 công ty được kiểm tra trong giai đoạn 2020/2026. Tổng số tiền liên quan lên tới hơn 463 tỷ đồng.

Bốn doanh nghiệp khai thác than vượt công suất được cấp phép

Không chỉ tồn tại trong quản lý tài chính và đất đai, hoạt động khai thác tại một số đơn vị thành viên của TKV cũng được cơ quan thanh tra chỉ ra những vi phạm. Trong giai đoạn 2020/2024, có 4 trong 6 công ty được kiểm tra khai thác than vượt công suất hằng năm, với mức vượt dưới 15%, không phù hợp quy định của Luật Khoáng sản.

Cụ thể, Công ty Than Uông Bí – TKV khai thác tại mỏ Đồng Vông vượt 10,7% sản lượng được phép trong năm. Công ty Than Mạo Khê – TKV khai thác tại mỏ hầm lò Mạo Khê vượt 7,5% năm 2020, gần 5% năm 2021 và 8,68% năm 2022. Tại mỏ lộ thiên khu Vàng Danh, Công ty cổ phần Than Vàng Danh – Vinacomin khai thác vượt gần 15% năm 2021 và 14,8% năm 2022.

Trong khi đó, Công ty cổ phần Than Cao Sơn – TKV khai thác tại mỏ Khe Chàm II vượt 6% năm 2020, gần 2,9% năm 2021 và 7,46% năm 2022 so với sản lượng được phép. Ngoài những vi phạm trên, nhiều doanh nghiệp còn chưa lắp đặt trạm cân theo quy định của Chính phủ.

Làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan Từ báo cáo, tài liệu do TKV cung cấp và kết quả kiểm tra hoạt động khai thác than, đoàn thanh tra xác định một số nội dung chưa thực hiện đúng quy định pháp luật.

Thanh tra Chính phủ cho biết những phát hiện, đánh giá này mới là bước đầu, liên quan đến các vi phạm xảy ra ngoài thời kỳ thanh tra. Cơ quan này sẽ kiến nghị chuyển các nội dung đến cơ quan có thẩm quyền để kiểm tra, rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả và trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân theo từng thời kỳ.

Kết luận thanh tra cũng yêu cầu TKV trong quá trình khắc phục các tồn tại, thiếu sót và vi phạm, nếu phát hiện hành vi gây thiệt hại về tiền hoặc tài sản nhà nước, phải kịp thời báo cáo cơ quan có thẩm quyền để chuyển cơ quan chức năng xử lý theo quy định.

Ninh Lý (tổng hợp)