Đất thờ cúng không mặc nhiên bị chia; việc này phụ thuộc vào di chúc và mục đích sử dụng thực tế theo góc nhìn của các chuyên gia pháp lý tại Việt Nam.
- Quảng Trị: Người cha dũng cảm tử vong sau khi cứu con đuối nước
- Tàu chở LNG của Nga: Hạm đội ngầm lộ diện giữa vòng vây trừng phạt
- Hải Phòng: Thượng úy công an bị đâm khi khống chế đối tượng cầm dao
Bản chất pháp lý của đất thờ cúng và quyền quản lý
Giới quan sát pháp lý cho rằng đất thờ cúng tại Việt Nam không chỉ đơn thuần là tài sản vật chất mà còn mang đậm yếu tố văn hóa tín ngưỡng. Khác với các loại di sản thông thường vốn hướng đến việc phân chia lợi ích kinh tế cho cá nhân, loại đất này được thiết lập nhằm duy trì việc thờ phụng tổ tiên lâu dài cho cả dòng họ hoặc gia đình. Đây được xem là một chế định đặc thù nhằm dung hòa giữa quyền sở hữu tài sản và các giá trị truyền thống gia đình.
Theo luật sư Trịnh Văn Dũng, điểm cốt lõi cần lưu ý là người được giao trông nom không phải là chủ sở hữu tuyệt đối đối với phần diện tích này. Họ chỉ đóng vai trò là người quản lý di sản với nghĩa vụ duy trì tài sản đúng mục đích tâm linh, không được tự ý thực hiện các giao dịch như chuyển nhượng hay tặng cho nếu thiếu sự đồng thuận rõ ràng từ các thành viên khác trong gia đình. Việc đứng tên trên giấy tờ đất trong trường hợp này không đồng nghĩa với quyền sở hữu cá nhân tuyệt đối.
Nhiều mâu thuẫn gia đình thường phát sinh khi người quản lý nhầm tưởng về quyền hạn của mình, dẫn đến các vụ kiện tụng kéo dài gây rạn nứt tình cảm anh em. Tuy nhiên, nếu tài sản được chứng minh là dùng cho việc thờ cúng, hệ thống pháp luật sẽ ưu tiên giữ nguyên trạng để đảm bảo tính ổn định của các giá trị tinh thần. Quyền định đoạt cá nhân sẽ bị hạn chế tối đa nhằm bảo vệ lợi ích chung của các thế hệ trong dòng tộc.
Điều kiện phân chia di sản khi phát sinh tranh chấp
Trong trường hợp người quá cố không để lại di chúc rõ ràng, việc xử lý đất đai thường dựa trên các quy định chung về thừa kế nhưng vẫn đặc biệt xem xét đến mục đích sử dụng thực tế. Nếu các thành viên gia đình đạt được sự thống nhất về việc giữ lại mảnh đất để làm nơi hương khói, tòa án thường tôn trọng và bảo vệ thỏa thuận mang tính truyền thống này ngay cả khi không có văn bản pháp lý từ trước. Điều này cho thấy sự linh hoạt của luật pháp trước các yếu tố tâm linh.
Ngược lại, tài sản này hoàn toàn có thể bị buộc phải phân chia như di sản thông thường nếu mục đích thờ cúng không còn được duy trì trên thực tế. Khi các bên không thể tìm tiếng nói chung và phát sinh tranh chấp về quyền lợi, cơ quan xét xử sẽ đánh giá liệu di sản đó có thực sự được dùng để thờ phụng ổn định hay chỉ là hình thức để né tránh việc chia tài sản. Nếu việc quản lý không minh bạch hoặc gây ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của các đồng thừa kế, tài sản sẽ bị “chuyển hóa” để phân chia.
Giới phân tích nhấn mạnh rằng đất thờ cúng chỉ được giữ nguyên khi có di chúc hợp pháp hoặc có người quản lý được các thành viên thừa nhận rộng rãi. Mọi dấu hiệu lợi dụng vị thế quản lý để chiếm đoạt tài sản làm của riêng hoặc sử dụng sai mục đích đều có thể trở thành căn cứ để thay thế người quản lý hoặc yêu cầu chia đều cho các hàng thừa kế. Việc bảo vệ di sản tổ tiên vì thế luôn đòi hỏi sự minh bạch và đồng thuận cao giữa những người trong gia đình.
Theo: Báo Dân trí
