Những người thầy nổi tiếng như Lê Quý Đôn và Nguyễn Đình Chiểu không chỉ truyền dạy kiến thức mà còn xây dựng giá trị đạo đức, đề cao tính thực tiễn trong lịch sử Việt Nam.
- Bảo tồn di sản hát đúm Thủy Nguyên từ những câu hát giao duyên không nhạc cụ
- Kiêng kỵ đầu năm: Nhu cầu tâm linh và triết lý sống của người Việt
- Kịch bản Nga – Ukraine chấm dứt xung đột trong năm 2026
Lê Quý Đôn và quan điểm học để thực hành
Lê Quý Đôn, sinh năm 1726, được giới quan sát đánh giá là “túi khôn của thời đại” với kho tàng tri thức đồ sộ trên nhiều lĩnh vực. Dù đạt học vị Bảng nhãn và giữ nhiều trọng trách quan trọng trong triều đình Lê Trịnh, ông luôn dành tâm huyết cho sự nghiệp giáo dục. Ông phê phán lối học vẹt, nhồi nhét kinh điển viễn vông và cổ xúy tư duy độc lập.
Theo các tài liệu lịch sử, ông chủ trương học phải đi đôi với “hành”, nhấn mạnh rằng việc đọc sách nhiều không bằng ứng dụng vào thực tế cuộc sống. Trong tác phẩm Vân đài loại ngữ, ông chỉ trích các nho sĩ đương thời chỉ biết học để thi cử cầu danh lợi. Ông khuyên các bậc cha mẹ nên dạy con biết lao động khó nhọc để sớm thành người.
Một số nhà nghiên cứu nhận định rằng, tư tưởng của Lê Quý Đôn đã vượt xa thời đại khi đề cao óc suy luận và sự thực tiễn. Ông không chỉ là một vị quan thanh liêm mà còn là nhà lý luận giáo dục sắc sảo. Những bộ sách như Kiến văn tiểu lục vẫn được coi là tài liệu quý giá cho các thế hệ học giả tìm hiểu về sử Việt.
Nguyễn Đình Chiểu và tinh thần sĩ phu yêu nước
Sinh năm 1822, Nguyễn Đình Chiểu được biết đến như biểu tượng của nghị lực và lòng yêu nước tại vùng đất phương Nam. Sau biến cố mù lòa và chịu tang mẹ, ông mở trường dạy học và bốc thuốc cứu người tại Gia Định. Học trò khắp nơi quy tụ về để học chữ và đạo làm người, thường gọi ông bằng tên thân thuộc là Đồ Chiểu.
Khi thực dân Pháp xâm lược, người thầy này không trực tiếp cầm súng nhưng đã dùng ngòi bút làm vũ khí chiến đấu sắc bén. Ông có mối liên hệ mật thiết với các thủ lĩnh nghĩa quân như Trương Định, đóng vai trò như một người tham mưu tinh thần. Những tác phẩm như Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần kháng chiến của nhân dân.
Các nhà phân tích văn hóa coi Nguyễn Đình Chiểu là “ngôi sao sáng” của văn học miền Nam nửa sau thế kỷ 19. Dù đối mặt với nghịch cảnh cá nhân và thời cuộc biến động, ông vẫn giữ vững tiết tháo của một sĩ phu. Cuộc đời ông minh chứng cho quan điểm giáo dục gắn liền với trách nhiệm bảo vệ đất nước và phụng sự cộng đồng.
Theo: VnExpress
