Hà Nội phê duyệt đề án phát triển cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước và ban hành quy định quản lý, có hiệu lực từ 22/10/2026.
- Tạm giữ giám đốc trộn Salbutamol vào thức ăn chăn nuôi
- Tàu dầu bất ngờ mất lái, đâm ngang du thuyền chở 130 người ở Mỹ
- Công an xã Tằng Loỏng cứu bé trai sơ sinh bị bỏ rơi trên đồi cây
Thực tế, cây xanh trên nhiều tuyến phố hiện được trồng xen kẽ nhiều loài. Cách bố trí này khiến cảnh quan thiếu tính thống nhất, đồng thời gây khó khăn cho việc chăm sóc, cắt tỉa và quản lý. Thành phố vì vậy định hướng mỗi tuyến phố sử dụng một loài cây bóng mát chủ đạo, riêng những trường hợp đặc thù được phép lựa chọn tối đa hai loài.
Danh mục cây xanh đường phố và khu vực công cộng gồm 33 loài, trong đó có sấu, bằng lăng, phượng vĩ, lộc vừng, sao đen, nhội, long não, ngọc lan, sưa đỏ, giáng hương, hoàng lan, kèn hồng, chuông vàng, ban trắng, ban tím, muồng hoàng yến, phong linh, xoài…
Đáng chú ý, hoa sữa không nằm trong danh mục này nhưng cũng không thuộc nhóm 18 loài cây bị cấm trồng.
Việc lựa chọn cây được định hướng cụ thể theo từng tuyến phố. Phan Đình Phùng tiếp tục duy trì sấu ở đoạn từ Mai Xuân Thưởng đến Cửa Bắc và cây nhội từ Cửa Bắc đến Hàng Đậu; Hoàng Diệu dự kiến trồng quếch, thàn mát; Điện Biên Phủ chọn sang, sao đen. Khu vực quanh Hồ Gươm ưu tiên lộc vừng, sấu, bằng lăng; đường Thanh Niên sử dụng phượng và ban trắng; Trần Hưng Đạo, Hai Bà Trưng duy trì sấu, nhội.
Riêng phố Nguyễn Du được định hướng lấy sao đen làm cây chủ đạo, thay cho hàng hoa sữa hiện nay. Đây là thay đổi đáng chú ý bởi loài hoa này từ lâu đã gắn với hình ảnh và ký ức của tuyến phố.

Việc mỗi tuyến phố có cây xanh đặc trưng có thể giúp Hà Nội tạo dấu ấn cảnh quan. Tuy nhiên, với những khu phố cũ, bài toán không chỉ nằm ở việc thay thế hay lựa chọn giống cây mới mà còn phải tính đến những hàng cây đã tồn tại, đang phát triển tốt và được người dân yêu quý.
Nhà văn, kiến trúc sư Nguyễn Trương Quý nhận xét: “Nên nghĩ bản sắc theo hướng là những thứ chắt lọc, những thứ bao gồm cách nhận diện, vận dụng và ứng xử. Hà Nội là một thành phố còn mang nét gắn bó với thiên nhiên, việc đọc hiểu thiên nhiên là điều rất quan trọng, làm nên một bản sắc về sự thích ứng duyên dáng từng làm nên thương hiệu lối sống”.
Theo ông, lựa chọn cây xanh cũng cần xuất phát từ khả năng thích ứng với môi trường và điều kiện sinh hoạt. Những yếu tố như khoảng đất thấm nước quanh gốc, không gian dành cho tán cây, mật độ trồng và mức độ ảnh hưởng của hương hoa đều cần được cân nhắc.
Khả năng chống chịu khí hậu, bảo đảm an toàn cho người đi đường và vệ sinh môi trường cũng là những tiêu chí quan trọng. Nhà văn Trương Quý lưu ý: “Điều quan trọng ở tuyến phố có cây xanh là cần lưu tâm sự chống chịu môi trường và khí hậu của các loại cây, sự an toàn khi đi dưới các hàng cây, các vấn đề về vệ sinh môi trường. Những cây lá nhỏ quá khi rụng nhiều dễ gây tắc cống thoát nước hay khó quét dọn cũng phải cân nhắc, như bàng Đài Loan hay me, phượng. Những cây mà năm nào cũng có cành giòn dễ gãy hoặc gãy đổ nhiều thì nên chấm dứt trồng, hoặc trồng ở khoảng đủ rộng cho cây thở”.
Những yêu cầu này cho thấy quy hoạch cây xanh không thể chỉ dựa trên hình thức. Một loài cây đẹp nhưng không phù hợp điều kiện sinh trưởng hoặc gây bất tiện cho sinh hoạt cũng cần được xem xét trước khi đưa vào trồng đại trà.
Tăng diện tích xanh, bảo đảm lựa chọn phù hợp
Hiện diện tích cây xanh bình quân tại khu vực nội đô Hà Nội mới đạt khoảng 2-3m²/người, dù thành phố có nhiều tuyến phố với hàng cây lâu năm. Trong khi đó, mục tiêu đến năm 2030 là nâng chỉ tiêu cây xanh đô thị lên trên 10m²/người.
Đối với hoa sữa, câu chuyện duy trì hay giảm mật độ trồng vẫn nhận được nhiều ý kiến khác nhau. Một bộ phận người dân lưu luyến hương hoa đã gắn với phố Nguyễn Du, trong khi những người nhạy cảm với mùi hương mong muốn được sống trong môi trường dễ chịu hơn.
Kiến trúc sư Nguyễn Hà cho biết, tại những quốc gia có hệ thống cây xanh đô thị phát triển như Hoa Kỳ, Singapore, Úc và các nước Tây Âu, nguyên tắc tuyển chọn cây được Hiệp hội Lâm nghiệp Đô thị Quốc tế (ISA) nhấn mạnh là “đúng cây, đúng chỗ”.
Để hạn chế nguy cơ dịch bệnh làm suy giảm diện tích xanh trên diện rộng, cơ cấu cây trồng đô thị cũng cần được kiểm soát. Theo nguyên tắc được đề cập, tỷ lệ cây cùng một loài không vượt quá 10%, cùng một chi không quá 20% và cùng một họ thực vật không quá 30%. Cách phân bổ này nhằm hạn chế nguy cơ một loại sâu bệnh có thể ảnh hưởng đến phần lớn hệ thống cây xanh.
Bên cạnh đó, các loài cây còn được đánh giá theo thang đo khả năng gây dị ứng OPALS, với mức điểm từ 1 đến 10 dựa trên khả năng phát tán phấn hoa, độc tính của nhựa và mùi hương. Những cây đạt chỉ số từ 7 trở lên sẽ bị loại khỏi danh mục trồng gần khu dân cư, trường học và bệnh viện.
Kiến trúc sư Nguyễn Hà cho rằng, ý kiến của những người dị ứng với hoa sữa cần được tính đến khi quyết định trồng mới, tỉa bớt hoặc di dời loại cây này. Bà nói: “Ngưỡng chịu mùi của mỗi người khác nhau, với người khác là kẹo ngọt chưa chắc với người này không là thuốc độc. Cư dân đô thị thì có quyền ngang nhau nên bài toán của những người làm quy hoạch là phải tính đếm trên bình quân để cho ra một lựa chọn mang tính phổ quát tốt nhất cho các bên. Theo ý kiến của tôi, hoa sữa vẫn nên trồng bớt đi, và có thể trồng cách khu dân cư thì càng tốt”.Gợi ý đặt ảnh 2: Sau đoạn phân tích mục tiêu tăng diện tích cây xanh và tiêu chí lựa chọn cây.

Một nội dung khác được kiến trúc sư Nguyễn Hà đánh giá cao là kế hoạch xây dựng cơ sở dữ liệu đến từng cá thể cây xanh. Khi triển khai, việc lập hồ sơ, đánh số, theo dõi chăm sóc, kiểm tra an toàn và bảo vệ những cây có giá trị lịch sử, văn hóa sẽ có cơ sở rõ ràng hơn.
Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hiệp hội Công viên cây xanh Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của cây xanh trong phát triển đô thị: “Cây xanh và công viên không chỉ là hạ tầng môi trường mà còn góp phần quan trọng trong việc định hình diện mạo, bản sắc và thương hiệu của đô thị; gắn kết với xu hướng bảo vệ môi trường và cam kết Net-Zero. Việc xây dựng đề án quản lý, phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước là cơ hội để các đô thị lớn, như Hà Nội, định hình tầm nhìn chiến lược, đưa cây xanh thực sự trở thành linh hồn của không gian đô thị hiện đại”.
Ông cũng cho rằng, người dân cần được khuyến khích coi cây xanh là tài sản chung để cùng bảo vệ. “Đối với Hà Nội, cây xanh không chỉ đơn thuần là một yếu tố của hạ tầng kỹ thuật đô thị mà đây còn là một trong những yếu tố của văn hóa đô thị. Nhiều cây đã đi vào tiềm thức và trở thành một phần ký ức của người Hà Nội”, ông nói.
Quy hoạch cây xanh vì thế cần kết hợp mục tiêu tăng diện tích phủ xanh với việc gìn giữ những giá trị đã hình thành. Khi mỗi hàng cây vừa đáp ứng yêu cầu môi trường, vừa phù hợp đời sống cư dân, bản sắc của từng tuyến phố mới có thể được duy trì bền vững.
Nguyễn Mùi (tổng hợp)
