Sức ép của Mỹ đối với chương trình hạt nhân Iran gia tăng khi Washington yêu cầu Tehran cắt giảm thực chất năng lực làm giàu uranium. Tổng thống Trump đồng thời cảnh báo chiến tranh phải được kết thúc.
- Cháy chung cư ở Hà Nội, cư dân hoảng hốt sơ tán lúc sáng sớm
- Khu công nghiệp Hải Phòng bước vào cuộc đua về tiêu chuẩn xanh
- Hegseth xác nhận cắt giảm 20% tướng lĩnh, đô đốc Mỹ
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho rằng một thỏa thuận với Iran chỉ có thể đạt được nếu Tehran thực hiện những bước cắt giảm thực chất đối với năng lực làm giàu uranium. Washington không chấp nhận việc Iran chỉ đưa ra những cam kết chung chung về việc giảm quy mô chương trình trong tương lai. Trong cuộc phỏng vấn với Reuters ngày 5/10/2026 tại Fairbanks, Alaska, ông Vance đặt vấn đề về việc Iran vẫn cần nhiên liệu làm giàu tới 60% nếu nước này không có ý định sở hữu vũ khí hạt nhân.
Xung đột bắt đầu sau loạt không kích chung của Mỹ và Israel nhằm vào giới lãnh đạo quân sự cùng các cơ sở hạt nhân Iran cuối tháng 2/2026. Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei thiệt mạng ngày 28/2, sau đó được truyền thông nhà nước Iran xác nhận. Con trai ông, Mojtaba Khamenei, được xác định kế nhiệm vị trí lãnh đạo tối cao. Trong khi yêu cầu Tehran đưa ra hành động cụ thể, Washington cũng thừa nhận chưa rõ cách Iran đưa ra các quyết định quan trọng.
Ông Vance từng làm trung gian cho thỏa thuận ngừng bắn tạm thời hồi tháng 6/2026. Tuy nhiên, thỏa thuận không duy trì được, khiến đàm phán rơi vào bế tắc. Xung đột kéo dài cũng tiếp tục tác động đến thị trường năng lượng và trở thành vấn đề chính trị trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ. Mỹ và Iran gần đây đã trao đổi một số đề xuất nhằm chấm dứt chiến tranh và mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đề xuất mới nhất của Tehran đã bị Tổng thống Trump bác bỏ, cho thấy khoảng cách giữa hai bên vẫn chưa được thu hẹp.
Đàm phán Mỹ – Iran đứng trước nhiều câu hỏi
Ông Vance khẳng định Washington sẽ không đánh đổi những hành động thực tế lấy lời nói. Quan điểm này cho thấy Mỹ muốn các bước hạn chế chương trình hạt nhân Iran phải có khả năng kiểm chứng, thay vì dựa trên những cam kết khó xác định. Tổng thống Trump trong khi đó tuyên bố mục tiêu ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân đã đạt được. Mỹ chưa chắc chắn về mức độ thẩm quyền của những người tham gia đàm phán như Tổng thống Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi.
Ông khẳng định điều đó sẽ không xảy ra, đồng thời nói Hải quân Mỹ đang kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz, trái với tuyên bố từ phía Iran. Iran được cho là sở hữu hơn 400kg uranium làm giàu ở mức 60%. Theo đánh giá được đưa ra, lượng vật liệu này có thể đủ để chế tạo ít nhất 10 quả bom nguyên tử nếu được chuyển đổi hoàn toàn thành vũ khí. Cùng ngày, Tổng thống Donald Trump nói Mỹ phải “kết thúc” cuộc chiến với Iran.
Số uranium được cho là chia nhỏ tại nhiều địa điểm, lưu giữ trong các hộp kim loại có kích thước tương đương bình lặn và phần lớn nằm sâu dưới lòng đất. Đây là yếu tố khiến việc giám sát, xác minh và di dời vật liệu trở nên đặc biệt khó khăn. Vì thế, yêu cầu của Mỹ đang tập trung vào khả năng kiểm chứng thay vì những lời hứa. Nhưng khi Washington vẫn chưa xác định chắc chắn ai có quyền quyết định cuối cùng ở Tehran, việc biến yêu cầu hạt nhân thành một thỏa thuận có giá trị ràng buộc vẫn là bài toán chưa có lời giải.
Trần Thu (tổng hợp)
