Nguy cơ rác vũ trụ va chạm máy bay

Rác vũ trụ tái nhập khí quyển ngày càng nhiều, làm gia tăng nguy cơ rơi xuống tầng đối lưu và tiềm ẩn rủi ro va chạm máy bay.

Rác vũ trụ tái nhập khí quyển ngày càng nhiều

Rác thải vũ trụ không chỉ là vấn đề trên quỹ đạo mà đang dần trở thành mối lo trong bầu khí quyển Trái Đất. Theo các thống kê, trung bình mỗi tuần có khoảng một tàu vũ trụ hoặc bộ phận của nó tái nhập khí quyển, chủ yếu là các tầng tên lửa đã rỗng nhiên liệu hoặc vệ tinh ngừng hoạt động.

Phần lớn các vật thể này bị thiêu rụi do ma sát với không khí khi rơi từ độ cao lớn. Tuy nhiên, vẫn có những mảnh vỡ đủ bền để tồn tại và lọt xuống tầng đối lưu, nơi máy bay dân dụng thường xuyên hoạt động. Các mảnh này có thể rất nhỏ, nhưng cũng có thể là những bộ phận kim loại kích thước lớn như thùng nhiên liệu hoặc cấu kiện tên lửa.

Giới chuyên gia nhận định, xác suất rác vũ trụ va chạm trực tiếp với máy bay vẫn thấp, song không còn ở mức “không đáng kể”. Khi số lượng vệ tinh và hoạt động phóng vào không gian tăng nhanh, rủi ro tiềm ẩn đối với hàng không dân dụng cũng gia tăng theo.

Bài học từ tên lửa Trường Chinh

Một ví dụ điển hình cho thấy nguy cơ này là vụ tầng lõi tên lửa Trường Chinh 5B của Trung Quốc tái nhập khí quyển không kiểm soát vào tháng 11/2022. Tầng tên lửa nặng khoảng 20 tấn có quỹ đạo rơi đi qua không phận Tây Ban Nha.

Trước nguy cơ không thể xác định chính xác thời điểm và vị trí rơi, nhà chức trách Tây Ban Nha đã phải tạm thời đóng cửa không phận, khiến hơn 300 chuyến bay bị gián đoạn. Dù mảnh vỡ chỉ tồn tại trong khu vực nguy hiểm trong thời gian ngắn, biện pháp an toàn vẫn phải áp dụng trên diện rộng do sai số dự báo lớn.

Việc dự đoán chính xác rác vũ trụ rơi xuống đâu và khi nào vẫn là thách thức lớn. Ngay cả ở giai đoạn cuối quỹ đạo, sai số có thể lên tới vài giờ, tương đương hàng nghìn km, đặt các kiểm soát viên không lưu vào tình thế khó khăn giữa an toàn và thiệt hại kinh tế.

Rác vũ trụ va chạm máy bay: Xác suất nhỏ, hậu quả lớn

Một nghiên cứu công bố đầu năm 2025 cho thấy trong vòng một năm, có khoảng 26% khả năng rác vũ trụ sẽ rơi qua những vùng không phận bận rộn nhất thế giới trong quá trình tái nhập không kiểm soát. Trước đó, nghiên cứu năm 2020 ước tính đến năm 2030, xác suất một chuyến bay thương mại va phải mảnh rác vũ trụ đang rơi có thể đạt mức 1 trên 1.000.

Dù tỷ lệ này nghe có vẻ thấp, với hàng chục nghìn chuyến bay mỗi ngày, nguy cơ tích lũy là điều không thể xem nhẹ. Đặc biệt, chỉ một mảnh vỡ rất nhỏ cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu bị hút vào động cơ phản lực, tương tự rủi ro từ tro bụi núi lửa.

Các chuyên gia nhấn mạnh nguy cơ hiện nay vẫn ở mức thấp và không nên gây hoang mang. Tuy nhiên, trong bối cảnh bầu trời ngày càng đông đúc bởi cả máy bay và rác vũ trụ, việc chuẩn bị các giải pháp kỹ thuật và quy trình phối hợp quốc tế là điều cần thiết để đảm bảo an toàn hàng không trong tương lai.

Theo: Dân Trí