Dù bị Tòa tối cao Mỹ ngăn chặn, Tổng thống Donald Trump vẫn quyết tâm thực thi chính sách thuế quan thông qua các kẽ hở pháp lý sẵn có.
- Trộm xe tải: bắt nghi phạm say xỉn sau cuộc truy đuổi
- Iran đối mặt sức ép quân sự từ Mỹ khi các đối tác chiến lược giữ khoảng cách
- Mỹ điều động 40% lực lượng không quân tới Trung Đông và ra tối hậu thư 48 giờ cho Iran
Bài viết phân tích các biện pháp pháp lý và kịch bản mà ông Donald Trump có thể sử dụng để duy trì chính sách thuế quan sau khi bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ quyền hạn từ IEEPA.
Thuế quan của Trump và tác động từ phán quyết của Tòa tối cao
Sau phán quyết với tỷ lệ 6-3, Tòa án Tối cao Mỹ đã xác định Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) không cho phép Tổng thống tự ý áp đặt thuế quan mà cần sự thông qua từ Quốc hội. Trước tình hình này, ông Trump vẫn tuyên bố sẽ tăng mức thuế tạm thời đối với hàng hóa nhập khẩu từ 10% lên 15% vào khuya ngày 21/2. Đây được xem là nỗ lực nhằm duy trì chương trình nghị sự kinh tế mà ông đã theo đuổi từ khi nhậm chức.
Mặc dù mức thuế 15% gây lo ngại, nhưng thực tế nó lại có tác động tích cực tương đối đối với một số nền kinh tế Đông Nam Á. Trước đó, dưới áp dụng của IEEPA, nhiều quốc gia phải chịu mức thuế cao hơn nhiều, như Lào và Myanmar bị áp 40%, trong khi Việt Nam chịu mức 20%. Việc điều chỉnh về mức 15% tạm thời này vô tình làm giảm bớt gánh nặng thuế cho các nhà xuất khẩu từ khu vực này so với các sắc lệnh trước đó.
Tuy nhiên, một vấn đề nan giải khác phát sinh là hiệu lực của các thỏa thuận thương mại đã đạt được giữa Washington và các đối tác lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan. Các cam kết đầu tư hàng trăm tỷ USD này hiện đang đối mặt với những nghi ngờ về tính khả thi sau khi nền tảng pháp lý ban đầu bị Tòa tối cao bác bỏ. Tính thực thi của những thỏa thuận này trở thành dấu hỏi lớn trong bối cảnh chính sách thương mại Mỹ đang có nhiều thay đổi đột ngột.
Thuế quan của Trump được duy trì qua các điều khoản thương mại mới
Để vượt qua rào cản từ Tòa tối cao, Tổng thống Trump có thể sử dụng Điều khoản 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để áp thuế suất tối đa 15% trong vòng 150 ngày. Biện pháp này không cần sự cho phép của Quốc hội hay các cuộc điều tra phức tạp, miễn là có dấu hiệu nhập khẩu gây thiệt hại cho sản xuất nội địa. Đây là công cụ linh hoạt nhất giúp Nhà Trắng duy trì mức thuế quan trong ngắn hạn mà không cần thông qua lập pháp.
Một công cụ mạnh mẽ khác là Điều khoản 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962, cho phép áp thuế dựa trên lý do an ninh quốc gia. Điểm đặc biệt của điều khoản này là không giới hạn về mức thuế suất lẫn thời gian áp dụng, dù đòi hỏi Bộ Thương mại phải tiến hành điều tra xác định nguy cơ. Khác với các biện pháp diện rộng, Điều khoản 232 thường tập trung vào các lĩnh vực công nghiệp cụ thể để bảo vệ lợi ích chiến lược của Mỹ.
Ngoài ra, Điều khoản 201 cho phép áp dụng mức thuế lên tới 50% trong thời hạn từ 4 đến 8 năm nếu chứng minh được hàng nhập khẩu gây thiệt hại nghiêm trọng. Tuy nhiên, quy trình này phức tạp hơn vì yêu cầu Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ (ITC) phải tiến hành điều tra và tổ chức điều trần công khai. Ông Trump từng có kinh nghiệm sử dụng điều khoản này vào năm 2018 để áp thuế đối với các mặt hàng máy giặt và pin mặt trời nhập khẩu.
Những kịch bản pháp lý đầy biến động cho tương lai thương mại
Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) cũng có thể kích hoạt Điều khoản 301 để đáp trả các hành vi thương mại bị coi là phân biệt đối xử với doanh nghiệp Mỹ. Dù cần thời gian điều tra và khó áp dụng đồng loạt cho nhiều quốc gia, nhưng nó không giới hạn mức thuế suất tối đa. Trong nhiệm kỳ trước, ông Trump đã dùng công cụ này để áp thuế lên hàng trăm tỷ USD hàng hóa từ Trung Quốc liên quan đến vấn đề sở hữu trí tuệ.
Bên cạnh đó, Điều khoản 338 từ năm 1930 cho phép Tổng thống áp thuế tới 50% đối với các nước có hành vi phân biệt đối xử chống lại thương mại Mỹ. Điều khoản này không bị hạn chế về thời gian áp dụng, khiến nó trở thành một vũ khí pháp lý đáng gờm trong tay Nhà Trắng. Tuy nhiên, các nghị sĩ đảng Dân chủ đã nhận thấy mối nguy này và đang nỗ lực thúc đẩy các nghị quyết nhằm bãi bỏ điều khoản này ra khỏi luật pháp hiện hành.
Tất cả những diễn biến pháp lý phức tạp này cho thấy chính sách thương mại của Mỹ dưới thời Tổng thống Trump sẽ còn nhiều bất ngờ và khó đoán định. Việc tận dụng các đạo luật cũ để thay thế cho IEEPA cho thấy quyết tâm của Nhà Trắng trong việc thực hiện cam kết bảo hộ thương mại. Các đối tác thương mại toàn cầu cần chuẩn bị cho một giai đoạn đầy biến động khi các công cụ pháp lý khác nhau được sử dụng luân phiên.
Theo: Báo Thanh niên
