Quan hệ Mỹ - Iran: Thỏa thuận ngừng bắn và những nút thắt khó gỡ

Quan hệ Mỹ – Iran thỏa thuận gia hạn 60 ngày mở ra hy vọng giảm căng thẳng tại eo biển Hormuz, song sự hoài nghi từ giới lãnh đạo Mỹ vẫn là rào cản lớn nhất hiện nay.

Những điều kiện then chốt trong thỏa thuận gia hạn 60 ngày

Giới quan sát chính trị đang tập trung sự chú ý vào các diễn biến mới ngày 28/5, khi thông tin về một thỏa thuận gia hạn ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được tiết lộ. Theo các nguồn tin thạo tin, văn bản sơ bộ này không chỉ đơn thuần là kéo dài thời gian tạm dừng chiến sự mà còn đi kèm với những ràng buộc kỹ thuật khắt khe. Trọng tâm của các cuộc đối thoại sắp tới sẽ xoay quanh chương trình hạt nhân của Tehran, một vấn đề vốn đã đi vào bế tắc từ lâu. Việc Iran cam kết không theo đuổi vũ khí hạt nhân được coi là một bước lùi cần thiết để đổi lấy các lợi ích kinh tế.

Một trong những điểm đột phá của thỏa thuận là việc giải tỏa “nút thắt” tại eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch của ngành năng lượng thế giới. Iran dự kiến sẽ phải tháo dỡ toàn bộ hệ thống thủy lôi trong vòng một tháng, một điều kiện mà Washington đặt ra để đảm bảo an toàn cho tàu bè qua lại. Đổi lại, phía Mỹ cũng đưa ra lộ trình dỡ bỏ phong tỏa đối với các hải cảng của Iran, giúp nước này tái gia nhập dòng chảy thương mại toàn cầu. Những cam kết này đã ngay lập tức xoa dịu thị trường dầu mỏ, vốn luôn nhạy cảm với bất kỳ biến động nào tại vùng Vịnh.

Tuy nhiên, giới phân tích cũng chỉ ra rằng vấn đề uranium làm giàu vẫn là “quả bom nổ chậm” có thể phá hỏng mọi nỗ lực ngoại giao. Mỹ yêu cầu một phương án xử lý triệt để lượng dự trữ này để ngăn chặn mọi khả năng Iran đột phá về vũ khí hạt nhân. Tehran, mặt khác, lại coi đây là quyền lợi hợp pháp trong việc phát triển năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Khoảng thời gian 60 ngày sắp tới được xem là “cơ hội vàng” để hai bên tìm kiếm một công thức thỏa hiệp chung trước khi các xung đột thực địa vượt ra khỏi tầm kiểm soát.

Quan hệ Mỹ – Iran: Thỏa thuận ngừng bắn và những nút thắt khó gỡ thách từ phía Nhà Trắng

Sự thành bại của thỏa thuận này hiện đang phụ thuộc rất lớn vào quyết định của Tổng thống Donald Trump, người đã thể hiện sự thận trọng đặc biệt trong cuộc họp ngày 27/5. Dù ông Trump thường xuyên đề cập đến việc chấm dứt các cuộc chiến xa xôi, nhưng ông cũng khẳng định sẽ không chấp nhận một thỏa thuận bất lợi cho an ninh quốc gia Mỹ. Sự lưỡng lự này tạo ra một trạng thái lấp lửng, khiến các nỗ lực ngoại giao của các bên liên quan vẫn chưa thể đạt được kết quả cuối cùng. Áp lực từ các phe phái trong chính quyền Mỹ cũng là một yếu tố khiến ông Trump phải cân nhắc kỹ lưỡng.

Tình hình càng trở nên phức tạp khi vào ngày 28/5, cả Mỹ và Iran đều đưa ra những cáo buộc vi phạm thỏa thuận ngừng bắn hiện tại. CENTCOM cho biết đã bắn rơi 5 drone của Iran, đồng thời tấn công một cơ sở điều khiển tại Bandar Abbas nhằm ngăn chặn các hành động đe dọa lực lượng Mỹ. Những vụ va chạm quân sự này không chỉ gây thiệt hại về vật chất mà còn xói mòn lòng tin vốn đã ít ỏi giữa hai quốc gia. Washington nhấn mạnh rằng các hành động quân sự của Iran là minh chứng cho thấy Tehran chưa thực sự thiện chí trong việc duy trì hòa bình.

Phản ứng lại, Iran đã xác nhận việc tấn công một căn cứ của Mỹ tại Kuwait như một đòn đáp trả trực diện. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định họ không thể ngồi yên trước các hành động oanh kích của Mỹ nhắm vào lãnh thổ và hạ tầng cảng biển của mình. Các cuộc giao tranh lẻ tẻ và sự leo thang tại Kuwait vào ngày 28/5 đang đặt thỏa thuận ngừng bắn mới vào tình thế nguy hiểm. Nếu ông Trump không sớm phê duyệt và hai bên không kiềm chế được các đơn vị quân sự trên thực địa, triển vọng về một giải pháp ngoại giao dài hạn sẽ trở nên xa vời hơn bao giờ hết.

Theo: Báo Tuổi Trẻ