Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11/ 2026 đã tạo ra một thay đổi đáng chú ý trong chính trường Mỹ. Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện.
- Miền Bắc sắp đón 3 đợt không khí lạnh, cuối tuần nhiệt độ giảm sâu
- Thanh tra Chính phủ vào cuộc kiểm tra vốn, tài sản tại Vietnam Post
- Hành trình tìm lại nhịp sống sau thiên tai
Theo AP, đảng Dân chủ giành được 54/100 ghế tại Thượng viện và 228/435 ghế tại Hạ viện. Các hãng truyền thông lớn của Mỹ đã xác định đây là chiến thắng của phe Dân chủ. Kết quả chính thức sẽ được các bang công bố sau khi hoàn tất kiểm phiếu.
Theo Tu chính án thứ 20, các nghị sĩ khóa mới dự kiến nhậm chức vào trưa 3/ 1/2027. Tuy nhiên, Quốc hội có thể lựa chọn thời điểm khác vì ngày này rơi vào chủ nhật.
Thượng nghị sĩ có nhiệm kỳ 6 năm, trong khi hạ nghị sĩ phục vụ nhiệm kỳ 2 năm. Sau khi khóa mới bắt đầu, Hạ viện sẽ tiến hành bầu Chủ tịch. Nếu được đề cử và nhận đủ sự ủng hộ, lãnh đạo phe Dân chủ Hakeem Jeffries có thể trở thành Chủ tịch Hạ viện da màu đầu tiên trong lịch sử Mỹ.
Đa số tại Quốc hội chưa đồng nghĩa với quyền quyết định tuyệt đối
Việc đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát lưỡng viện được dự báo sẽ khiến Tổng thống Donald Trump gặp nhiều trở ngại trong việc thúc đẩy chương trình nghị sự. Với lợi thế mới, đảng Dân chủ có thêm khả năng ngăn chặn các dự luật của phe Cộng hòa, đồng thời chủ động đưa ra những đề xuất lập pháp của riêng mình.
Trong 100 giờ đầu tiên nắm quyền kiểm soát Hạ viện, đảng Dân chủ dự kiến triển khai một loạt sáng kiến. Theo các nguồn tin, những nội dung được đưa ra gồm dỡ bỏ thuế quan, chấm dứt cuộc chiến tại Iran và giảm chi phí bảo hiểm y tế. The New York Times mô tả kế hoạch này là một cuộc chạy đua lập pháp gây chấn động.
Tuy nhiên, lợi thế về số ghế chưa đủ để phe Dân chủ dễ dàng biến các đề xuất thành luật. Tại Thượng viện, một dự luật thông thường cần đạt 60 phiếu để vượt qua thủ tục tranh luận và được đưa ra bỏ phiếu. Dù nắm đa số, đảng Dân chủ khó đạt được ngưỡng này.
Một ngoại lệ là quy trình điều chỉnh ngân sách. Theo cơ chế này, một số nội dung liên quan đến ngân sách, chi tiêu chính phủ và thuế có thể được thông qua với hơn 50 phiếu.
Bên cạnh đó, Tổng thống Trump vẫn có quyền phủ quyết các dự luật được Quốc hội thông qua. Muốn vượt qua quyền phủ quyết, dự luật phải nhận được sự ủng hộ của 2/3 nghị sĩ tại cả Hạ viện và Thượng viện.
Ông Trump tuyên bố sẵn sàng hợp tác với đảng Dân chủ, nhưng cũng cảnh báo sẽ phủ quyết những dự luật mà ông cho là “điên rồ”. Điều này cho thấy quá trình thương lượng giữa Nhà Trắng và Quốc hội khóa mới có thể trở nên phức tạp.
Không chỉ tác động đến hoạt động lập pháp, quyền kiểm soát Hạ viện còn giúp đảng Dân chủ mở rộng khả năng giám sát chính quyền. Phe này có thể tiến hành các cuộc điều tra, ban hành trát yêu cầu cung cấp tài liệu và triệu tập nhân chứng.
Theo ABC, các nghị sĩ Dân chủ đã bày tỏ ý định điều tra ông Trump, trong đó có mối liên hệ giữa hoạt động kinh doanh của gia đình tổng thống với quyền lực hành pháp. Một số quan chức và đồng minh của ông cũng có thể trở thành đối tượng bị xem xét.
Khả năng luận tội ông Trump lần thứ ba cũng được một số thành viên đảng Dân chủ đề cập, dù nội bộ đảng chưa thống nhất về vấn đề này.
Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump từng hai lần bị Hạ viện do đảng Dân chủ kiểm soát luận tội. Tuy nhiên, cả hai lần đều không được Thượng viện do đảng Cộng hòa kiểm soát thông qua. Để kết tội và phế truất tổng thống, cần có sự đồng thuận của 2/3 thượng nghị sĩ.
Trong thời gian chờ chuyển giao quyền lực đến ngày 3/1/2027, Quốc hội Mỹ vẫn tiếp tục hoạt động. Giai đoạn này được gọi là “kỳ họp vịt què”, khi các nghị sĩ đương nhiệm, kể cả những người sắp mãn nhiệm, vẫn tham gia biểu quyết các dự luật còn tồn đọng.
Một trong những nhiệm vụ cấp bách là thông qua ngân sách chính phủ mới trước ngày 11/12, thời điểm các khoản chi hiện tại hết hạn. Nếu không đạt được thỏa thuận, chính phủ Mỹ có nguy cơ phải đóng cửa vào dịp cuối năm.
Trong khi đó, Thượng viện do đảng Cộng hòa kiểm soát trong giai đoạn chuyển tiếp được dự báo sẽ đẩy nhanh việc phê chuẩn các thẩm phán liên bang và những vị trí hành pháp còn trống do Tổng thống Trump đề cử.
Tháng 9, lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer nói với NBC News rằng một trong những lý do đảng này muốn giành lại Thượng viện là ngăn ông Trump bổ nhiệm những thẩm phán ủng hộ phong trào MAGA vào Tòa án Tối cao và các tòa án cấp dưới.
Kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ vì thế không chỉ làm thay đổi cán cân quyền lực tại Quốc hội Mỹ mà còn mở ra một giai đoạn mới trong quan hệ giữa Nhà Trắng và cơ quan lập pháp. Với quyền kiểm soát cả hai viện, đảng Dân chủ có thêm công cụ để giám sát chính quyền, trong khi ông Trump sẽ phải tính đến sự phản đối của phe đối lập trong từng bước triển khai chính sách.
Hồng Sơn (tổng hợp)
