Bà Triệu Thị Vui, 67 tuổi, là người phụ nữ Khmer cuối cùng ở Cần Thơ còn gắn bó với nghề vẽ tranh kính, lưu giữ nét văn hóa tâm linh độc đáo.
- 4 việc giúp tích được nhiều âm đức
- Khởi tố đối tượng nổ súng, dùng dao chém con nợ ở Hải Phòng
- Cao tốc về Đất Mũi và cầu vượt biển Hòn Khoai
Trong căn nhà nhỏ ở xã Thuận Hòa (TP Cần Thơ), người phụ nữ Khmer tên Triệu Thị Vui vẫn ngày ngày cặm cụi bên khung kính, cần mẫn từng nét vẽ để hoàn thành những bức tranh mang đậm dấu ấn văn hóa dân tộc. Bà được xem là người phụ nữ Khmer cuối cùng ở Cần Thơ còn giữ nghề vẽ tranh kính truyền thống, gắn bó hơn 40 năm với công việc này.
Tranh kính Khmer – nghề hơn nửa thế kỷ ở miền Tây
Theo tài liệu cũ của tỉnh Sóc Trăng, nghề vẽ tranh kính tại xã Phú Tân (nay thuộc TP Cần Thơ) đã xuất hiện cách đây hơn 50 năm. Người có công khai mở là nghệ nhân Thạch Dênh từ Trà Vinh. Ông nhận thấy bà con nông nhàn không có việc làm, nên truyền lại kỹ thuật vẽ ngược trên kính. Ban đầu, nhiều người tò mò thử, dần dần hình thành một xóm vẽ tranh kính Khmer nổi tiếng khắp vùng.
Trong tiếng Khmer, tranh kính được gọi là “Kùmnu Kànhchót”, tức tranh vẽ ngược trên mặt kính thủy tinh trong suốt. Người thợ đặt tấm kính lên bản vẽ mẫu, rồi dùng cọ chấm sơn pha với xăng hoặc dầu hỏa để đi nét. Vì kỹ thuật vẽ ngược, họ phải cẩn thận và nhanh tay để tránh lem màu. Mỗi bức tranh thường mất vài ngày để hoàn thiện, bởi các lớp màu phải khô dần mới có thể tô tiếp.
Tranh kính Khmer không giới hạn kích thước, màu sắc phong phú, bền màu và khó bong tróc. Ngoài giá trị nghệ thuật, chúng còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thường được dùng trong thờ cúng, trang trí chùa chiền hoặc lưu giữ hình ảnh tổ tiên.
Cách vẽ tranh kính và nỗi niềm của nghệ nhân cuối cùng
Bà Triệu Thị Vui cho biết, những năm 1990 là thời kỳ hưng thịnh nhất của nghề tranh kính Khmer. Riêng xã Phú Tân khi đó có hơn 100 hộ làm nghề, bức tranh nào cũng gắn với tích Phật giáo Nam tông, phong cảnh chùa, hay hình ảnh ông bà tổ tiên.
“Ngày đó cả xóm nhộn nhịp, nhà nào cũng thơm mùi sơn. Giờ chỉ còn mình tôi ngồi lặng lẽ bên kính. Con cháu nhiều lần khuyên bỏ vì thu nhập ít, nhưng tôi không nỡ. Nghề này đã theo tôi suốt 40 năm, bỏ thì buồn lắm,” bà chia sẻ, tay vẫn thoăn thoắt vẽ bức tranh Đức Phật.
Theo bà, vẽ tranh kính không quá khó để học, nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và tình yêu nghề. Thế hệ trẻ không mặn mà vì công việc vất vả, thu nhập thấp, trong khi các nghề khác có nhiều lựa chọn dễ dàng hơn.
Một bức tranh kính có giá từ 250.000 – 500.000 đồng tùy kích thước, mỗi ngày bà kiếm được khoảng 150.000 đồng. Dù không đủ để gọi là khá giả, nhưng với bà, đó là niềm vui và cách để duy trì văn hóa Khmer. “Nghề này còn giúp tôi chủ động thời gian để chăm lo cho cháu nhỏ,” bà nói thêm.
Tranh kính Khmer – giữ hồn văn hóa Nam Bộ
Với bà Vui, mỗi bức tranh hoàn thành không chỉ đơn thuần là tác phẩm nghệ thuật, mà còn là cách lưu giữ văn hóa Khmer Nam Bộ. Dù số người đặt tranh không còn nhiều như trước, song nhiều gia đình vẫn tìm đến bà để nhờ vẽ tranh thờ cúng, như một cách kết nối với truyền thống.
Bà tâm sự: “Mỗi bức tranh tôi vẽ đều gửi gắm một phần tâm hồn dân tộc. Nếu không có người kế nghiệp, vài năm nữa nghề này sẽ biến mất. Tôi chỉ mong có người trẻ chịu học, giữ lại nét văn hóa quý giá này.”
Ở tuổi 67, bà Triệu Thị Vui vẫn lặng lẽ kiên trì với công việc tưởng chừng nhỏ bé nhưng đầy ý nghĩa. Trong căn nhà giản dị, ánh sáng phản chiếu qua tấm kính, từng đường nét của bà vẫn tiếp tục viết nên câu chuyện về một nghề truyền thống Khmer đang dần mai một, nhưng chưa bao giờ mất đi giá trị tinh thần.
Nguồn: Vietnamnet
