Kế hoạch sử dụng tài sản Nga bị đóng băng làm tài sản thế chấp hỗ trợ Ukraine đang vấp phản đối từ Bỉ vì lo ngại rủi ro pháp lý, tài chính chưa từng có.
- Iran tập trận hải quân, phát cảnh báo đến tàu chiến Mỹ
- Tranh cãi quanh vụ Mỹ tấn công lần hai vào thuyền Venezuela
- Lũ kèm gỗ trôi ở Indonesia gây thảm họa 770 người chết
EU thúc đẩy cơ chế vay bồi thường dựa trên tài sản Nga bị phong tỏa cho Ukraine
Liên minh châu Âu (EU) ngày 3/12 đã trình kế hoạch sử dụng hàng tỷ euro tài sản Nga bị phong tỏa nhằm đáp ứng nhu cầu chiến sự của Ukraine trong hai năm tới. Theo Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen, châu Âu dự kiến cung cấp 90 tỷ euro cho ngân sách Ukraine giai đoạn 2026–2027, trong khi Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính tổng nhu cầu khoảng 137 tỷ euro. Phần còn lại sẽ do các đối tác quốc tế đóng góp. Bà von der Leyen nhấn mạnh rằng EU muốn gửi “một thông điệp rất mạnh mẽ” khẳng định sự đồng hành với Ukraine trong chặng đường dài.
EU dự định dùng tài sản Nga đặt tại châu Âu làm tài sản đảm bảo cho “khoản vay bồi thường”, giúp duy trì nguồn hỗ trợ trong bối cảnh xung đột chưa có dấu hiệu chấm dứt. Theo cơ chế này, Ukraine sẽ hoàn trả khoản vay sau khi nhận được bồi thường chiến tranh từ Nga. Brussels cũng tính đến phương án song song khác là sử dụng các khoản vay chung của EU.
Tuy nhiên, kế hoạch không nhận được sự đồng thuận tuyệt đối. Trong khi nhiều nước EU ủng hộ mạnh mẽ vì cho rằng đây là cách duy trì hỗ trợ mà không làm tăng gánh nặng ngân sách, Bỉ lại tỏ ra dè dặt. Nga ngay lập tức lên án kế hoạch là “hành vi trộm cắp”, cho rằng việc sử dụng tài sản bị đóng băng để phục vụ lợi ích của Ukraine là trái pháp lý quốc tế.
Kể từ khi chiến sự Nga – Ukraine bùng phát tháng 2/2022, EU đã cam kết hơn 170 tỷ euro viện trợ cho Ukraine, chủ yếu dưới dạng hỗ trợ quân sự và nhân đạo. Ngày 3/12, EC công bố chi tiết cơ chế liên quan 90 tỷ euro tài sản bị đóng băng của Nga dùng làm tài sản thế chấp. Theo thỏa thuận, việc hoàn trả cho các chủ nợ sẽ dựa trên phần lãi hiện tại và tương lai của số tài sản này.
Chuyên gia Gregoire Roos của Viện Chatham House nhận xét việc đóng băng tài sản từng xảy ra trong các cuộc xung đột trước đây, nhưng quy mô lần này “chưa từng có tiền lệ” tại châu Âu. Bà von der Leyen cho biết khoản vay sẽ giúp Ukraine có thêm đòn bẩy trong đàm phán hòa bình, đồng thời xác nhận Washington đã được thông báo về kế hoạch.
Bỉ lo ngại rủi ro pháp lý và tài chính liên quan đến tài sản Nga bị phong tỏa
Bỉ phản đối vì lo ngại gánh nặng rủi ro sẽ dồn lên vai nước này, đặc biệt liên quan đến Euroclear – trung tâm thanh toán tài chính có trụ sở tại Brussels và hiện nắm giữ phần lớn tài sản Nga bị phong tỏa tại châu Âu. Nếu EU kích hoạt cơ chế vay bồi thường, Euroclear có thể trở thành mục tiêu kiện tụng của Nga, gây tổn hại đến uy tín và mô hình kinh doanh toàn cầu của tổ chức này.
Trên lý thuyết, Nga có thể đệ đơn lên tòa án tại Bỉ để phản đối việc sử dụng tài sản của nước này trong các thỏa thuận vay của Ukraine. Ngoại trưởng Bỉ Maxime Prevot phát biểu tại trụ sở NATO ngày 3/12 rằng Bỉ không muốn gây khó dễ cho Ukraine hay EU, mà chỉ muốn tránh tình trạng phải “một mình đối mặt với rủi ro” trong khi các nước khác yêu cầu Bỉ thể hiện sự đoàn kết.
Ông Prevot cho rằng cơ chế vay bồi thường “rủi ro và chưa từng được thử nghiệm trước đây”, nên Bỉ muốn EU quay lại hình thức vay vốn thị trường thông thường – vốn chia đều rủi ro cho các thành viên. Vị ngoại trưởng nhấn mạnh rằng các biện pháp bảo vệ mà EC đưa ra để bảo vệ các nước thành viên trước đòn trả đũa của Nga “chưa đủ mạnh”.
Nhiều quan chức Bỉ ủng hộ lập trường này, nhất là sau khi Kế hoạch hòa bình 28 điểm do chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất được công bố, trong đó cũng nhắc đến việc sử dụng tài sản bị đóng băng của Nga. Theo Bỉ, việc sử dụng tài sản Nga làm tài sản đảm bảo vẫn có thể gây hệ lụy lâu dài về pháp lý và tài chính đối với Euroclear.
EC đã đưa vào kế hoạch chi tiết những biện pháp bảo vệ nhằm giảm thiểu rủi ro và thiết lập cơ chế vay cấp độ EU. Tuy nhiên, ông Prevot khẳng định chương trình này vẫn chứa “rủi ro kinh tế, tài chính và pháp lý nghiêm trọng”, và Bỉ “không thể chấp nhận việc bị buộc gánh rủi ro một mình”.
Tranh cãi gia tăng quanh việc EU dùng tài sản Nga bị phong tỏa làm tài sản thế chấp
Khoảng 290 tỷ euro tài sản quốc gia Nga đã bị các nước phương Tây đóng băng từ tháng 2/2022, chủ yếu là dự trữ ngoại hối dưới dạng tiền mặt và trái phiếu. Một phần lớn trong số này nằm tại Bỉ, nơi đang nắm gần 194 tỷ euro tính đến tháng 6, trong đó Euroclear quản lý tới 183 tỷ euro. Phần tài sản còn lại nằm tại Mỹ, Anh và Nhật Bản.
Theo kế hoạch G7 năm 2024, Ukraine được tiếp cận các khoản vay được bảo đảm bằng phần lãi thu được từ tài sản Nga bị phong tỏa, còn phần tài sản gốc vẫn được giữ nguyên. Tuy nhiên, kế hoạch của EC công bố ngày 3/12 đẩy cơ chế này xa hơn: dùng chính phần tài sản bị đóng băng làm tài sản thế chấp cho khoản vay mới.
Đây là điểm gây tranh cãi lớn nhất, khiến Bỉ yêu cầu EU cân nhắc thận trọng. Theo giới quan sát, tranh luận xoay quanh việc liệu châu Âu có đang tạo ra một tiền lệ nguy hiểm trong luật tài chính quốc tế hay không, và liệu cơ chế này có thể kích hoạt các biện pháp trả đũa từ Nga.
Dù phần lớn các nước EU muốn triển khai ngay để duy trì hỗ trợ cho Ukraine, việc cơ chế này cần sự đồng thuận tuyệt đối khiến tiến trình có nguy cơ bị đình trệ. Với lập trường rõ ràng của Bỉ, EU buộc phải cân nhắc lựa chọn khác, trong đó có khả năng quay trở lại các khoản vay chung trên thị trường – phương án cần sự nhất trí của toàn bộ các nước thành viên.
Theo: Dân Trí
