Việc Iran hạn chế tàu qua eo biển Hormuz không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là bước đi nhằm thay đổi chế độ pháp lý quốc tế tại vùng nước này.
- Donald Trump gợi ý Mỹ lập liên doanh với Iran thu phí Hormuz
- Rạn nứt NATO: Ông Trump đe dọa rút quân và trừng phạt các đồng minh châu Âu
- Mỹ và Iran thực thi lệnh ngừng bắn 2 tuần giữa căng thẳng eo biển Hormuz
Sự thay đổi cục diện tại tuyến hàng hải huyết mạch
Theo giới phân tích của Iran ngày 9/4 , việc Iran giới hạn số lượng tàu qua eo biển Hormuz xuống còn 15 chiếc mỗi ngày là một động thái mang tính chiến lược sâu sắc. Eo biển này không đơn thuần là một lối đi tự nhiên mà còn là “van điều tiết” năng lượng thế giới, nơi 20% lượng dầu mỏ được trung chuyển. Một số nhà quan sát cho rằng bằng cách áp đặt hạn ngạch này, Tehran đang muốn khẳng định sức mạnh mặc cả của mình đối với Mỹ và các đối tác phương Tây trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn mới được xác lập.
Trạng thái mới của eo biển Hormuz cho thấy Iran đang dần hiện thực hóa tuyên bố về việc không để tình hình quay lại như trước cuộc xung đột. Việc phân chia các lối đi gần đảo Larak và vùng biển Oman cho thấy một sự kiểm soát phân tầng, nơi Tehran có thể dễ dàng giám sát những con tàu mà họ nghi ngờ. Các báo cáo gần đây chỉ ra lưu lượng thực tế thậm chí còn thấp hơn mức trần cho phép, minh chứng cho sự cẩn trọng của các hãng vận tải trước những quy định mới khắt khe.
Một trong những yêu cầu mới gây chú ý là việc các tàu phải công khai chi tiết hàng hóa và danh tính chủ sở hữu cho phía Iran. Điều này tạo ra một cơ chế giám sát mà trước đây vốn không phổ biến tại các tuyến hàng hải quốc tế mở. Theo giới quan sát, yêu cầu này không chỉ phục vụ mục đích an ninh mà còn giúp Iran thu thập dữ liệu về các quốc gia vẫn đang thực hiện giao dịch thương mại với các bên mà họ coi là đối thủ, từ đó tạo ra những áp lực ngoại giao cần thiết.
Tranh cãi về quyền tự do hàng hải và phí quá cảnh
Vấn đề pháp lý đang trở thành tâm điểm của cuộc tranh luận khi Iran dự định trình một dự luật về phí quá cảnh. Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc, ông Ali Bahreini, nhấn mạnh rằng cuộc chiến đã làm đảo lộn các quy tắc cũ và cần có một “chế độ pháp lý mới” cho Hormuz. Đây là một cách tiếp cận mang tính thách thức trực tiếp đối với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển, vốn đề cao quyền đi qua không gây hại của tàu thuyền tại các eo biển dùng cho hàng hải quốc tế.
Phản ứng từ phía Liên minh châu Âu là rất quyết liệt khi họ coi đề xuất thu phí là một hành vi trái với các chuẩn mực quốc tế lâu đời. Ủy ban châu Âu khẳng định tự do hàng hải là một “lợi ích công cộng” và không thể bị đánh đổi bằng tiền bạc. Giới phân tích tại Brussels cho rằng nếu Iran thành công trong việc thu phí tại Hormuz, điều này có thể tạo ra hiệu ứng domino khiến các quốc gia khác cũng áp dụng biện pháp tương tự tại các điểm nghẽn hàng hải khác, đe dọa sự ổn định của thương mại toàn cầu.
Câu hỏi đặt ra là liệu các thỏa thuận mang tính “tạm thời” hiện nay có trở thành tiền lệ vĩnh viễn hay không. Trong khi các chi tiết cụ thể về khung pháp lý mới vẫn đang được Tehran chuẩn bị để thảo luận trong tương lai, cộng đồng quốc tế đang đứng trước một bài toán khó về việc cân bằng giữa an ninh khu vực và quyền tự do thương mại. Sự bất định này có thể sẽ tiếp tục đẩy giá dầu và chi phí vận tải lên cao, gây áp lực lên nền kinh tế toàn cầu vốn đã chịu nhiều tác động từ xung đột.
Theo: Báo Dân trí
