Xuất khẩu dầu lao dốc, đồng rial mất giá và lạm phát tăng cao đang đẩy kinh tế Iran vào giai đoạn khó khăn mới, trong bối cảnh Tehran phải đối mặt nguy cơ bất ổn xã hội.
- Đền Khúc Thừa Dụ được công nhận là điểm du lịch Hải Phòng
- Vụ ma túy VN10: Chi Dân, An Tây chờ phán quyết
- Nghỉ hưu lên thành phố trông cháu, một tháng sau bà quyết định về quê
Theo Reuters ngày 3/9, ba nguồn tin cấp cao Iran cho biết các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ đang khiến Tehran ngày càng khó tiếp cận ngoại tệ và nhập khẩu hàng hóa. Sức ép xuất hiện khi nền kinh tế Iran vốn đã suy yếu sau nhiều tháng xung đột.
Dữ liệu của công ty phân tích hàng hóa Kpler cho thấy lượng dầu thô xuất khẩu qua các cảng Iran trong tháng 9 chỉ còn khoảng 260.000 thùng/ngày, giảm hơn 80% so với 1,7 triệu thùng/ngày cùng kỳ năm ngoái.
Giáo sư Ali Ansari, chuyên ngành lịch sử hiện đại tại Đại học St Andrews, Scotland, cho rằng Iran đang chịu sức ép kinh tế đặc biệt nghiêm trọng và cuối cùng có thể phải tính đến đàm phán.
Sức ép kinh tế diễn ra cùng lúc chiến sự Mỹ – Iran bùng phát trở lại trong tuần này. Các cuộc tấn công của Mỹ dọc bờ biển vùng Vịnh của Iran kéo theo đòn đáp trả từ Tehran nhằm vào các căn cứ Mỹ tại một số nước Arab.
Trong khi lượng dầu khí đi qua eo biển Hormuz ra thị trường quốc tế vẫn tăng bất chấp những nỗ lực gây gián đoạn của Iran, lệnh phong tỏa xuất khẩu dầu của Mỹ đã tác động trực tiếp đến nguồn thu quan trọng của Tehran.
Một tuyến thương mại khác cũng bị ảnh hưởng. Từ ngày 19/8, UAE thông báo đình chỉ toàn bộ trao đổi thương mại và giao dịch tài chính với Iran. Washington đồng thời mở rộng trừng phạt thứ cấp đối với các bên làm ăn với Tehran.
Những biện pháp này khiến các cách thức né trừng phạt lâu năm của Iran như sử dụng công ty bình phong, tàu chở dầu không đăng ký và buôn lậu ngày càng tốn kém.
Áp lực kinh tế dần hiện rõ trong đời sống
Kinh tế Iran bước vào giai đoạn khó khăn mới với nền tảng vốn không thuận lợi. Đồng rial đã giảm giá mạnh, từ khoảng 1 triệu rial đổi 1 USD một năm trước xuống hơn 2,2 triệu rial/USD hiện nay.
Một nguồn tin cấp cao cho biết Iran chỉ còn đủ xăng sử dụng trong khoảng hai tháng. Dù là nước sản xuất dầu lớn, Iran vẫn phải nhập khẩu xăng do năng lực lọc dầu hạn chế.
Các chỉ số kinh tế cho thấy sức ép đang lan rộng. Lạm phát bình quân 12 tháng lên tới 69,9%, trong khi giá thực phẩm, đồ uống và thuốc lá tăng với tốc độ gần gấp đôi.
Tỷ lệ thất nghiệp tăng lên 9,1% vào mùa xuân. Số người có việc làm giảm khoảng 450.000 so với một năm trước, còn mức lương trung bình khoảng 125 USD/tháng vẫn cách xa mức chi tiêu cơ bản của một hộ gia đình.
Một thương nhân Iran tại Tehran chuyên nhập khẩu hàng hóa nói với Reuters rằng nếu các kênh giao dịch tiếp tục bị đóng, nhà cung cấp sẽ yêu cầu thanh toán bằng tiền mặt. Hàng hóa phải đi vòng qua nước khác, khiến thời gian giao hàng lâu hơn và chi phí tăng.
Những khó khăn kinh tế cũng đặt giới lãnh đạo Iran trước một vấn đề khác: nguy cơ bất ổn xã hội.
Làn sóng biểu tình trên toàn quốc hồi tháng 1 từng bị dập tắt bằng bạo lực, khiến hàng nghìn người biểu tình thiệt mạng. Theo Reuters, giới cầm quyền Tehran hiểu rằng một cuộc khủng hoảng kinh tế sâu hơn có thể tiếp tục làm gia tăng bất mãn trong xã hội.
Đây cũng là nghịch lý trong sức ép mà Iran đang đối mặt. Những biện pháp nhằm làm suy yếu nguồn thu của Tehran không chỉ tác động đến khả năng nhập khẩu hay duy trì hoạt động kinh tế, mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.
Với Washington, việc biến khó khăn kinh tế thành sức ép trong nước được xem là cách buộc giới lãnh đạo Iran cân nhắc trở lại bàn đàm phán mà không cần mở rộng thêm một cuộc tấn công quân sự.
Trong khi đó, Tehran phải giải quyết đồng thời nhiều sức ép: duy trì nguồn thu, bảo đảm hàng hóa và nhiên liệu, kiểm soát lạm phát và hạn chế nguy cơ bất ổn xã hội.
Cuộc đối đầu Mỹ – Iran vì thế không chỉ diễn ra trên chiến trường. Một mặt trận khác đang hình thành trong những con số về dầu mỏ, tỷ giá, giá hàng hóa, việc làm và thu nhập của người dân.
Hồng Sơn (tổng hợp)
