Lừa đảo trên mạng: Nhiều học sinh, sinh viên dù giỏi và am hiểu công nghệ vẫn sập bẫy lừa đảo trên mạng, cho thấy kỹ năng an toàn số của giới trẻ còn thiếu và rất đáng lo.
- Bắt giữ hai đối tượng trộm cắp 200 triệu đồng ở Bắc Ninh
- Khối không khí lạnh tràn về, miền Bắc mưa rét từ đêm 17-11
- Hỗn chiến Bình Dương: Hai cậu cháu gục ngã, một người tử vong
Lừa đảo trên mạng và những thủ đoạn quen mà vẫn hiệu quả
Tại sự kiện Cyber Peace diễn ra ở Hà Nội, các chuyên gia an ninh mạng nhấn mạnh rằng tội phạm công nghệ ngày càng tinh vi, đặc biệt nhắm tới nhóm học sinh và sinh viên. Theo Trung tá, tiến sĩ Lưu Xuân Văn (Học viện An ninh Nhân dân), hiện có bốn thủ đoạn phổ biến khiến nhiều bạn trẻ dù thông minh nhưng vẫn sập bẫy.
Thủ đoạn đầu tiên là giả danh công an, viện kiểm sát hoặc cơ quan chức năng, dựng lên kịch bản “vướng pháp lý” để đe dọa. Khi tâm lý hoảng loạn, các em dễ làm theo từng bước mà kẻ gian yêu cầu và chuyển tiền theo chỉ dẫn.
Thứ hai, đối tượng tạo website, diễn đàn hoặc tài khoản mạng xã hội giả mạo để thu thập thông tin cá nhân. Sau đó, chúng dùng chính thông tin này để dựng kịch bản lừa người thân, bạn bè của nạn nhân.
Thứ ba, tội phạm lợi dụng lỗ hổng bảo mật trong việc sử dụng thiết bị cá nhân, đánh cắp dữ liệu hoặc ảnh, video nhạy cảm nhằm đe dọa hoặc tống tiền.
Cuối cùng, chúng lan truyền thông tin sai lệch trên mạng xã hội để định hướng nhận thức, khiến học sinh, sinh viên vô tình tham gia vào những hành vi vi phạm pháp luật.
Lừa đảo trên mạng không chừa học sinh thông minh
Theo Trung tá Lưu Xuân Văn, nhiều nạn nhân lại là những em rất tự tin vào khả năng công nghệ của mình. Dù nhận thức tốt, tiếp cận Internet từ sớm, nhưng kỹ năng số – đặc biệt là kỹ năng nhận diện rủi ro – của các em lại yếu.
Nhiều học sinh ham học hỏi, thường xuyên tìm kiếm thông tin trên mạng nhưng lại khó phân biệt thật – giả trong “ma trận” dữ liệu số. Chính sự tự tin quá mức và tâm lý chủ quan khiến các em dễ bị dẫn dắt, dù các thủ đoạn này vốn đã được cảnh báo rộng rãi.
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) chia sẻ kết quả một nghiên cứu cho thấy nhóm học sinh có năng lực công nghệ thông tin rất tốt lại có kỹ năng an toàn số thấp hơn nhóm trung bình. Điều này chứng minh hiểu biết công nghệ không đồng nghĩa với khả năng tự bảo vệ trên môi trường số.
Lừa đảo trên mạng và yêu cầu giáo dục kỹ năng số từ sớm
Từ thực tế trên, GS.TS Lê Anh Vinh cho rằng giáo dục kỹ năng số phải được triển khai sớm, không chỉ dừng ở việc cảnh báo mà phải giúp trẻ biết phân tích, đặt câu hỏi và phản biện trước những tình huống bất thường.
Trẻ cần được hướng dẫn cách nhận diện trang web độc hại, cách kiểm tra nguồn thông tin, cách xử lý khi nhận được tin nhắn đe dọa, hoặc khi bị yêu cầu cung cấp dữ liệu cá nhân.
Kỹ năng phản xạ trước rủi ro – thay vì chỉ hiểu khái niệm – mới là yếu tố quyết định để học sinh chủ động phòng tránh.
Trang bị kỹ năng số không phải là cấm đoán mà là giúp trẻ tự chủ
Bà Lê Anh Lan, chuyên gia giáo dục của UNICEF Việt Nam, cho rằng bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không thể chỉ dựa vào việc cấm đoán sử dụng Internet. Điều quan trọng hơn là giúp trẻ có khả năng tự nhận biết rủi ro và sử dụng công nghệ một cách an toàn, có trách nhiệm.
UNICEF khuyến nghị nên trang bị kỹ năng số từ bậc mầm non. Tuy nhiên, gợi ý này thường gặp nhiều phản đối vì nhiều phụ huynh cho rằng trẻ còn quá nhỏ để tiếp xúc với môi trường trực tuyến.
Bà Lan nhấn mạnh: dù có muốn hay không, trẻ em ngày nay đã sống trong một thế giới số ngay từ khi còn rất nhỏ. Vì vậy, nhiệm vụ của người lớn không phải là ngăn cấm tuyệt đối mà là tạo môi trường hướng dẫn và hỗ trợ, giúp trẻ làm chủ Internet thay vì bị chi phối bởi nó.
Xây dựng môi trường số an toàn cho thế hệ trẻ
Các chuyên gia tại sự kiện Cyber Peace khẳng định rằng để giảm thiểu rủi ro lừa đảo trên mạng, cần sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Trẻ phải được dạy cách tìm kiếm thông tin đáng tin cậy, cách ứng xử khi gặp nguy cơ, và đặc biệt là kỹ năng báo cáo hoặc cầu cứu khi bị tấn công mạng.
Môi trường số an toàn không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà là nỗ lực chung của cộng đồng nhằm bảo vệ thế hệ trẻ – những người trưởng thành trong kỷ nguyên Internet, nhưng lại chưa có đủ “lá chắn” cần thiết.
Theo: Dân Trí
