Ngựa bạch xóm Phẩm đổi đời vùng trung du

Ngựa bạch xóm Phẩm giúp nhiều hộ dân Kha Sơn, Thái Nguyên tăng thu nhập, phát triển hợp tác xã và xây dựng sản phẩm OCOP đặc trưng.

Ngựa bạch xóm Phẩm hình thành thủ phủ chăn nuôi

Tại xóm Phẩm, xã Kha Sơn, tỉnh Thái Nguyên, tiếng vó ngựa vang lên mỗi sớm đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Vùng đất này được nhiều người gọi là “thủ phủ” ngựa bạch miền Bắc khi phần lớn hộ dân đều gắn sinh kế với việc nuôi, buôn bán và chế biến sản phẩm từ loài vật này.

Ngựa bạch không chỉ được nuôi làm gia súc mà còn được xem là nguồn nguyên liệu dược liệu. Thịt và xương ngựa được sử dụng để nấu cao, một sản phẩm được cho là có giá trị kinh tế cao hơn so với nhiều giống ngựa khác. Nhờ lợi nhuận tương đối ổn định, mô hình nuôi ngựa bạch phát triển tại nhiều tỉnh miền núi phía Bắc như Lạng Sơn, Bắc Giang, Hà Giang và tập trung mạnh tại Thái Nguyên.

Theo người dân địa phương, nghề nuôi ngựa đã xuất hiện từ nhiều thập niên trước. Tuy nhiên, phải đến khi thị trường tiêu thụ cao ngựa mở rộng, giá trị thương phẩm tăng lên, đàn ngựa bạch mới thực sự trở thành hướng phát triển kinh tế chủ lực.

Chuỗi giá trị khép kín

Một trong những hộ tiêu biểu tại đây là ông Dương Văn Đoàn, người tham gia nhiều công đoạn trong chuỗi giá trị từ bán giống, thu mua xương, thẩm định ngựa đến nấu cao. Theo chia sẻ của người dân, mỗi tháng cơ sở của ông có thể xuất bán từ vài chục con, đồng thời cung ứng nguyên liệu cho nhiều nơi trong khu vực.

Ngựa bạch bản địa thường có trọng lượng từ 170–250 kg, giá dao động khoảng 60–80 triệu đồng mỗi con. Trong khi đó, giống bạch Tây Tạng có thể đạt mức giá cao hơn, từ 90 triệu đồng trở lên do trọng lượng lớn hơn. Xương ngựa được bán theo bộ, có giá hàng chục triệu đồng tùy chất lượng. Một số bộ phận khác như phổi ngựa cũng được tiêu thụ trên thị trường dược liệu.

Quy trình nấu cao được các hộ mô tả là công phu, kéo dài từ một đến nhiều ngày liên tục, đòi hỏi kiểm soát nhiệt độ và thời gian nghiêm ngặt. Dịp cuối năm âm lịch thường là thời điểm sản lượng tăng mạnh do nhu cầu biếu tặng và tích trữ.

Từ năm 2008, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển chăn nuôi miền núi đã hỗ trợ các hộ dân thành lập hội chăn nuôi. Đến năm 2013, mô hình được tổ chức lại thành Hợp tác xã Chăn nuôi ngựa bạch xóm Phẩm, nhằm chuẩn hóa quy trình và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Hợp tác xã và hướng đi sản phẩm OCOP

Theo đại diện hợp tác xã, xóm Phẩm hiện có 164 hộ dân, phần lớn tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào nghề nuôi ngựa bạch. Ngựa giống từ 6–7 tháng tuổi có giá 25–35 triệu đồng, trong khi ngựa thịt khoảng 1,5 năm tuổi có thể đạt 50–70 triệu đồng mỗi con.

Sản phẩm cao ngựa bạch Trường Nguyên được công nhận OCOP 4 sao từ năm 2020, mở ra cơ hội tiếp cận hệ thống phân phối rộng hơn. Ngoài cao xương, một số cơ sở còn phát triển các sản phẩm chế biến khác như cao phổi, cao gân, viên nén cao ngựa, phổi ngựa ngâm mật ong hay thực phẩm chế biến từ thịt ngựa.

Bên cạnh sản xuất, hợp tác xã cũng định hướng kết hợp giới thiệu đặc sản và trải nghiệm quy trình nấu cao nhằm đa dạng hóa nguồn thu. Thu nhập bình quân của địa phương được cho là đạt hơn 85 triệu đồng/người/năm; nhiều hộ có doanh thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm.

Từ một vùng thuần nông, xóm Phẩm đã chuyển mình nhờ định hướng chăn nuôi đặc thù. Trong bức tranh phát triển kinh tế nông thôn tại Thái Nguyên, mô hình ngựa bạch xóm Phẩm cho thấy cách một sản phẩm bản địa có thể trở thành động lực tăng trưởng nếu được tổ chức sản xuất bài bản và gắn với thị trường.

Theo: Báo VnEconomy