Tiến sĩ Trần Cảnh quê Hải Phòng từng làm Tế tửu Quốc Tử Giám, hai lần giữ chức Tể tướng, nổi tiếng thanh liêm và hết lòng vì dân.
- Nguyễn Yến Trang giành vương miện Hoa hậu Việt Nam 2026
- Cây bàng vuông từ Trường Sa bị cưa hạ, nhiều người tiếc nuối
- Hà Nội mở rộng 7 tuyến đường, xén vỉa hè
Trần Cảnh (1684-1758), người làng Điền Trì, nay thuộc TP Hải Phòng, là một vị tiến sĩ nổi tiếng thanh liêm dưới triều Lê. Đỗ tiến sĩ năm 1718, ông có 40 năm làm quan, từng đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng, trong đó có Tế tửu Quốc Tử Giám và hai lần giữ chức Tham tụng, tương đương Tể tướng. Không chỉ được biết đến bởi con đường quan nghiệp, Trần Cảnh còn nổi bật với thái độ kiên quyết chống tham nhũng, phản đối quan lại nhũng nhiễu nhân dân.
Ông cho rằng người làm quan phải lấy lợi ích của dân làm mục tiêu, không được lợi dụng quyền lực để vun vén tài sản cá nhân. Ông cũng là tác giả bộ sách Minh nông chiêm phả (1749), được coi là nhà khoa học nông nghiệp đầu tiên của Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp của vị tiến sĩ quê Hải Phòng để lại nhiều dấu ấn về tinh thần chính trực, tiết kiệm và trách nhiệm với cộng đồng.
Trong 40 năm làm quan, Trần Cảnh trải qua nhiều vị trí khác nhau. 22 năm đầu, từ năm 1718 đến năm 1740, ông chủ yếu giữ chức vụ chưa cao, từng làm Tế tửu Quốc Tử Giám, Đốc đồng và Hiệp trấn các xứ. Từ năm 1740 đến năm 1758, ông lần lượt đảm nhiệm chức Thượng thư các bộ Công, Hình, Binh, Lễ và hai lần giữ chức Tham tụng. Dù ở vị trí nào, ông cũng giữ thái độ nghiêm khắc với những hành vi tham lam, nhũng nhiễu.
Ông phê phán tình trạng quan lại lấy danh nghĩa bảo vệ dân nhưng thực chất lại tìm cách vơ vét tài sản, từ những vật dụng nhỏ bé nhất. Theo ông, đó là biểu hiện của sự tha hóa quyền lực, đi ngược lại trách nhiệm của người làm quan. Ngày 18/1 năm Tân Dậu (1741), khi lần đầu đảm nhiệm chức Tham tụng, Trần Cảnh kiên quyết phế truất viên quan nội thị tên Nghệ vì tham ô trong hoạt động xuất nạp đồ chính. Quyết định này được đưa ra bất chấp sự phản đối của một quan chức ngang cấp.
Tại bộ Hộ, ông cũng cho điều tra bốn viên lại nhận hối lộ. Sau khi những người này nhận tội, ông xử tử hình và tịch thu toàn bộ gia sản.Một vấn đề khác được Trần Cảnh đặc biệt quan tâm là tình trạng ruộng đất tập trung vào tay quan lại. Khi được giao chức Điền chính sứ, ông kiểm tra sổ sách và nhận thấy nhiều quan chức sở hữu quá nhiều ruộng đất, trong khi không ít hộ dân không có đất canh tác. Ông đề nghị nhà vua tổ chức chia lại ruộng đất, lấy từ người có thế lực để giúp đỡ những người yếu thế.
Kiên quyết chống tham nhũng, bảo vệ quyền lợi của người dân
Đây là chủ trương tiến bộ trong bối cảnh xã hội thời Lê, nhưng không được các địa phương thực hiện nghiêm túc. Nhiều nơi bỏ qua hoặc chỉ triển khai qua loa. Sau khi Trần Cảnh rời chức vụ, chính sách này cũng bị bãi bỏ. Không chỉ xử lý sai phạm trong bộ máy quan lại, ông còn chú trọng giảm gánh nặng cho người dân. Mỗi lần đi công cán, ông đều yêu cầu địa phương không được giết gà, mổ lợn để tiếp đãi. Ông cho rằng người dân còn khó khăn, vì vậy chỉ cần chuẩn bị những món ăn bình dị như rau, tôm, cá.
Ngay cả khi tiếp đãi quan chức từ hàng Thượng thư trở lên, ông cũng chỉ cho giết gà, không mổ lợn. Đặc biệt, Trần Cảnh luôn thực hiện những nguyên tắc liêm chính đối với chính bản thân và gia đình. Toàn bộ ruộng đất mua được trong thời gian đầu làm quan đều được ông trả lại cho dân, không yêu cầu hoàn tiền. Ông quan niệm tiền lương quan chức hằng năm vốn là tiền của nhân dân, nên không thể dùng khoản tiền ấy để tích lũy tài sản cho riêng mình. Từ năm 1741, ông không mua thêm ruộng đất.
Ông tuyệt đối không biếu xén và không nhận hối lộ. Khi một người phạm tội bán cả nhà để xin được tha, ông vẫn từ chối và xử lý đúng quy định. Trước đề nghị độc quyền bán muối kèm khoản tiền biếu, ông không nhận tiền, đồng thời dâng khải cảnh báo nguy cơ người được trao độc quyền tự ý nâng giá, gây thiệt hại cho dân. Quan điểm cứng rắn khiến Trần Cảnh không được nhiều quan lại đương thời ủng hộ. Ông nhiều lần bị giáng chức, có lúc xuống tới sáu bậc, nhưng vẫn không kêu ca hay nhờ người xin xỏ. Dù từng hai lần giữ chức Tể tướng, ông vẫn sống trong cảnh nghèo khó.
Năm 1749, khi nhận chức Tham tụng lần thứ hai, toàn bộ tiền bạc trong nhà chỉ có 30 quan tiền lẻ. Phạm Đình Hổ từng nhận xét rằng làm quan đến bậc khanh tướng mà vẫn sống trong nhà tranh vách đất là điều hiếm thấy. Trần Cảnh cũng thường căn dặn vợ con phải giữ nếp sống tiết kiệm, ăn mặc giản dị và không để thức ăn thừa. Cuộc đời vị tiến sĩ quê Hải Phòng cho thấy một quan niệm nhất quán về trách nhiệm của người làm quan: quyền lực phải gắn với lợi ích nhân dân. Trần Cảnh đã để lại tấm gương lịch sử đáng trân trọng và suy ngẫm.
Trần Thu (tổng hợp)
