Sinh thời, Trần Cảnh là vị tiến sĩ quê Hải Phòng, từng giữ chức Tể tướng dưới thời Lê, nổi tiếng bởi sự liêm khiết và tinh thần kiên quyết chống tham nhũng.
- Diễn biến vụ việc giữa ô tô VF3 và xe máy điện
- Chợ Vinh: 1.400 khẩu súng nhựa thiếu giấy tờ nguồn gốc
- Miền Bắc chuẩn bị đón rét đầu mùa, miền Trung cảnh giác mưa lớn
Không chỉ xử lý nghiêm những quan lại nhận hối lộ, ông còn chủ trương chia lại ruộng đất, bảo vệ người dân nghèo trước sự lấn át của kẻ có quyền thế. Ngay trong cuộc sống riêng, ông cũng giữ nếp sống tiết kiệm, không nhận quà biếu và không dùng quyền chức để mưu lợi cho bản thân.
Kiên quyết chống tham nhũng, bảo vệ quyền lợi người dân
Trần Cảnh (1684-1758), người làng Điền Trì, xã Hộ Xá, tổng Đột Lĩnh, huyện Chí Linh, phủ Nam Sách, đạo Hải Dương, nay thuộc thành phố Hải Phòng. Ông đỗ tiến sĩ năm 1718, có 40 năm làm quan. Trong sự nghiệp, ông từng giữ chức Tế tửu Quốc tử Giám, Đốc đồng, Hiệp trấn, Thượng thư các bộ Công, Hình, Binh, Lễ và hai lần đảm nhiệm chức Tham tụng (Tể tướng).
Ông còn là tác giả bộ sách ” Minh nông chiêm phả (1749)”, được tư liệu giới thiệu là nhà khoa học nông nghiệp đầu tiên của Việt Nam. Tuy nhiên, điều khiến Trần Cảnh được người đời nhắc đến còn là thái độ nghiêm khắc với thói tham lam, nhũng nhiễu của quan lại.
Ông lên án những người lấy danh nghĩa bảo vệ dân nhưng thực chất lại vơ vét tài sản của dân. Khi được giao quyền quản lý quan lại, ông kiên quyết xử lý những người có hành vi sai trái.
Nạn hối lộ trong bộ máy quan lại cũng là vấn đề ông đặc biệt quan tâm. Ngày 18-1 năm Tân Dậu (1741), khi lần đầu giữ chức Tham tụng, ông đã kiên quyết phế truất một viên quan nội thị tên Nghệ vì tham ô trong việc xuất nạp đồ chính, bất chấp sự phản đối của một quan chức ngang cấp.
Tại bộ Hộ, ông cho điều tra 4 viên lại nhận hối lộ. Sau khi những người này nhận tội, ông xử tử hình và tịch thu toàn bộ gia sản. Cách xử lý cứng rắn khiến nhiều quan lại không hài lòng và tìm cách đề nghị nhà vua điều chuyển ông.
Một việc làm thể hiện rõ tư tưởng vì dân của Trần Cảnh là chủ trương chia lại ruộng đất. Khi được giao chức Điền chính sứ, phụ trách quản lý ruộng đất, ông kiểm tra sổ sách và nhận thấy nhiều quan lại sở hữu quá nhiều ruộng, trong khi không ít hộ dân không có đất canh tác.
Ông đề nghị nhà vua cho “chia lại ruộng đất một cách chính thức”, bởi sau những cuộc biến loạn, tình hình sở hữu đất đai trở nên rối ren, khó truy xét. Trong khi nhiều địa phương thực hiện qua loa hoặc bỏ mặc, ông vẫn kiên trì triển khai, nhằm giúp người yếu thế có đất sản xuất và hạn chế sự lộng quyền của người giàu có.
Tư liệu ghi nhận ông chủ trương “tước ruộng của kẻ mạnh chia cho người yếu”. Tuy nhiên, chính sách này động chạm đến lợi ích của nhiều quan lại nên sau đó, khi người khác thay ông phụ trách, việc chia lại ruộng đất bị bãi bỏ.
Sống thanh bạch, không dùng quyền chức để mưu lợi
Sự liêm khiết của Trần Cảnh không chỉ thể hiện trong cách xử lý công việc mà còn ở những lựa chọn trong đời sống thường ngày.
Mỗi khi đi công cán, ông đều dặn địa phương không được tổ chức thết đãi bằng việc giết gà, mổ lợn. Ông chỉ dùng những món ăn giản dị như rau, tôm, cá, bởi người dân còn đói khó. Ngay cả khi tiếp đãi các quan từ hàng Thượng thư trở lên, ông cũng “chỉ giết gà, chưa từng mổ lợn”.
Đối với tài sản riêng, ông có cách hành xử khiến nhiều người đương thời nể phục. Toàn bộ ruộng đất từng mua từ khi ra làm quan đều được ông trả lại cho dân, không đòi tiền chuộc. Ông quan niệm tiền lương quan chức hằng năm vốn là tiền của dân, nên việc dùng khoản tiền ấy mua ruộng rồi trả lại ruộng là đủ.
Từ năm 1741, khi lần đầu giữ chức Tể tướng, ông không mua thêm ruộng đất. Ông cũng tuyệt đối không nhận hối lộ hay biếu xén người khác. Có người phạm tội bán cả nhà để xin ông tha thứ, nhưng ông vẫn từ chối và xử đúng tội. Khi một người được nhà vua đồng ý cho độc quyền bán muối mang tiền đến biếu, ông không nhận, đồng thời dâng tờ khải cảnh báo nguy cơ người này tự ý tăng giá, gây thiệt hại cho dân.
Ngay cả khi quan chức ngang cấp đến nhà nhờ miễn tội cho người thân hoặc người được họ bảo lãnh, Trần Cảnh cũng không chấp thuận. Vì không chiều theo những yêu cầu ấy, ông nhiều lần bị vu cáo và giáng chức, có lúc xuống tới 6 bậc. Dù vậy, ông “tuyệt đối không kêu ca, cũng không nhờ ai xin xỏ cho”.
Sự thanh bạch còn thể hiện trong nếp sống gia đình. Dù từng giữ chức Tể tướng, tài sản trong nhà ông khi nhậm chức lần thứ hai vào tháng 5-1749 chỉ có 30 quan tiền lẻ. Có lần ông đi theo vua công cán, vợ con ở nhà đói đến mức phải đến bộ Lại xin trợ cấp tiền gạo.
Khi các quan đến thăm, họ ngạc nhiên trước cảnh nhà cửa đơn sơ của ông. Phạm Đình Hổ từng nhận xét: “làm quan đến bậc khanh tướng mà vẫn ở trong nhà tranh vách đất thì tôi chưa thấy một ai”. Trần Cảnh cũng thường dặn vợ con phải sống tiết kiệm, giữ nếp sinh hoạt giản dị như những người dân làm ruộng.
Cuộc đời Trần Cảnh cho thấy một quan niệm làm quan đáng suy ngẫm: quyền lực phải gắn với trách nhiệm bảo vệ người dân, còn sự liêm khiết cần được thể hiện bằng hành động cụ thể. Từ việc xử lý người nhận hối lộ, bảo vệ ruộng đất cho người yếu thế đến cách giữ gìn tài sản riêng, ông để lại một tấm gương về nhân cách và trách nhiệm của người làm quan.
Bùi Thoại (tổng hợp)
