Truy tài sản người nhà nếu hộ kinh doanh không đủ tiền nộp phạt là quy định mới tại Nghị định 296, áp dụng từ 1/1/2026.
Từ ngày 1/1/2026, Nghị định 296/2025 về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính chính thức có hiệu lực, thay thế Nghị định 166/2013 sau 12 năm áp dụng. Nghị định mới được đánh giá có nhiều điểm đổi mới quan trọng, tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn cưỡng chế, đồng thời tăng tính minh bạch và trách nhiệm pháp lý của các cá nhân, tổ chức vi phạm.
Truy tài sản người nhà khi tài sản chung không đủ
Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định 296 là mở rộng phạm vi đối tượng bị áp dụng biện pháp cưỡng chế, bao gồm hộ gia đình, hộ kinh doanh, tổ hợp tác và cộng đồng dân cư. Trước đây, quy định pháp luật chưa làm rõ trách nhiệm tài sản của từng thành viên khi tài sản chung không đủ để thi hành quyết định xử phạt, dẫn đến nguy cơ tẩu tán tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ nộp phạt.
Theo quy định mới, nguyên tắc cưỡng chế được xác lập rõ ràng: ưu tiên xử lý tài sản chung trước, nếu không đủ thì tiếp tục cưỡng chế đến tài sản riêng của từng thành viên. Đối với hộ kinh doanh và hộ gia đình, khi tài sản phục vụ kinh doanh hoặc tài sản chung không đủ, chủ hộ và các thành viên phải chịu trách nhiệm bằng tài sản riêng của mình.
Đối với tổ hợp tác, các thành viên phải liên đới chịu trách nhiệm bằng tài sản riêng theo tỷ lệ góp vốn hoặc theo thỏa thuận trong hợp đồng hợp tác. Quy định này nhằm khẳng định trách nhiệm cá nhân đối với sai phạm chung, đồng thời hạn chế tình trạng lợi dụng kẽ hở pháp lý để né tránh nghĩa vụ tài chính.
Cưỡng chế linh hoạt theo quy định mới
So với Nghị định 166, Nghị định 296 cho phép cơ quan có thẩm quyền áp dụng linh hoạt và đồng thời nhiều biện pháp cưỡng chế, thay vì buộc phải thực hiện theo trình tự cứng nhắc. Trước đây, việc phải lần lượt khấu trừ tiền lương, tiền trong tài khoản rồi mới kê biên tài sản có thể tạo điều kiện cho người vi phạm tẩu tán tài sản trong thời gian chờ đợi.
Theo quy định mới, bốn biện pháp cưỡng chế gồm: khấu trừ một phần lương hoặc thu nhập; khấu trừ tiền từ tài khoản; kê biên tài sản để bán đấu giá; và thu tiền, tài sản do cá nhân hoặc tổ chức khác đang giữ, có thể được áp dụng đồng thời nếu xét thấy cần thiết. Cách tiếp cận này giúp tăng hiệu quả cưỡng chế, bảo đảm việc thi hành quyết định xử phạt được thực hiện kịp thời và đầy đủ.
Đáng chú ý, Nghị định 296 cũng siết chặt trách nhiệm đối với các cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang và tổ chức chính trị. Các đơn vị này bị nghiêm cấm sử dụng ngân sách nhà nước để nộp phạt, mà phải tự bảo đảm nguồn tiền từ các khoản thu hợp pháp khác, qua đó nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu khi để xảy ra vi phạm.
Kiểm soát dòng tiền qua tài khoản
Nghị định mới cũng bổ sung quy định cụ thể nhằm hạn chế việc tẩu tán tài sản thông qua hệ thống tài chính. Thay vì chỉ nhắc đến “tổ chức tín dụng ở Việt Nam”, Nghị định 296 xác định rõ tiền bị khấu trừ bao gồm cả tiền trong tài khoản tại tổ chức tín dụng, Kho bạc Nhà nước và chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam.
Bên cạnh đó, cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế có trách nhiệm cung cấp thông tin tài khoản trong vòng 3 ngày làm việc kể từ khi có yêu cầu. Trường hợp không cung cấp, cơ quan có thẩm quyền được quyền yêu cầu ngân hàng hoặc Kho bạc cung cấp thông tin liên quan. Việc ấn định mốc thời gian cụ thể giúp ngăn chặn tình trạng chậm trễ, né tránh và tăng hiệu quả thu hồi tiền phạt cho ngân sách.
Nghị định 296 được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý chặt chẽ hơn trong xử phạt vi phạm hành chính, vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, vừa nâng cao ý thức tuân thủ của cá nhân, tổ chức trong hoạt động kinh doanh và đời sống xã hội.
Theo: VnExpress
