Việt Nam được đánh giá có “chìa khóa vàng cho vấn đề dân số già” nhờ gìn giữ tình thân, cộng đồng và truyền thống đạo hiếu – điều nhiều quốc gia phát triển đã đánh mất.
- Tướng do tâm sinh – gốc rễ của sự chuyển hóa
- Đạo làm người: Lấy nhân để yêu người, lấy nghĩa để sửa mình
- Thêm hai tàu cá bị đâm chìm trên vùng biển TPHCM, 11 ngư dân thoát nạn
Già hóa nhanh nhưng có “vốn quý”
Theo chuyên gia lão khoa Đại học Vechta (Đức) Christopher Gnadt, tốc độ già hóa dân số của Việt Nam nhanh hơn cả Đức, song “chìa khóa vàng” nằm ở tình thân và sự gắn kết cộng đồng.
Trong khi Nhật Bản mất 24 năm và Đức gần 50 năm để tỷ lệ người cao tuổi tăng từ 7% lên 14%, Việt Nam chỉ cần 13 năm. Năm 2024, cả nước có 14,2 triệu người trên 60 tuổi, chiếm 14% dân số, và dự kiến bước vào nhóm quốc gia dân số già từ năm 2036.
Tỷ suất sinh trung bình hiện 1,67 con/phụ nữ, riêng TP HCM chỉ 1,39 – gần mức của Đức (1,35) và Nhật (1,2). Điều này khiến Việt Nam có nguy cơ “già trước khi giàu”, tạo áp lực lên hệ thống an sinh, chăm sóc và nguồn nhân lực.
Thế hệ “bánh mì kẹp” và cuộc khủng hoảng chăm sóc
Chuyên gia Gnadt cho biết, quá trình hiện đại hóa khiến cấu trúc gia đình Việt Nam thay đổi nhanh, truyền thống “con chăm cha” lung lay. Nhiều người vừa chăm con nhỏ, vừa chăm cha mẹ già nên phải thuê người giúp việc hoặc gửi cha mẹ vào trung tâm dưỡng lão.
Tại đô thị, hiện tượng “thẳng đứng hóa” – người cao tuổi sống trong chung cư tách biệt – khiến họ cô đơn và dễ bị bỏ lại. “Cuộc khủng hoảng chăm sóc đang ngày càng rõ nét,” ông nói.
Chuyên gia Nhật Bản Takanori Hisaoka, giám đốc điều hành Tổ chức Phúc lợi Xã hội Kiramekikai, chỉ ra hai thách thức lớn của Việt Nam: già trước khi giàu và sợi dây chăm sóc giữa các thế hệ ngày càng lỏng lẻo.
Tình thân – “chìa khóa vàng” của Việt Nam
Dù đối mặt nhiều thách thức, các chuyên gia đều nhìn thấy điểm sáng văn hóa.
“Việt Nam vẫn giữ được điều mà nhiều nước phát triển đã mất – tình làng nghĩa xóm, sự chăm sóc tự nhiên giữa các thế hệ,” ông Gnadt nói. Nếu được khai thác đúng cách, đây sẽ là nền tảng cho hệ thống chăm sóc người cao tuổi hiệu quả và nhân văn.
Đức từng thành công với mô hình “lão hóa tại chỗ”, cho phép người già sống tại nhà lâu nhất có thể, 80% người cao tuổi được chăm sóc tại nhà bởi điều dưỡng chuyên nghiệp. Việt Nam có thể học hỏi bằng cách kết hợp chăm sóc gia đình và dịch vụ tại nhà, đồng thời phát triển đô thị thân thiện hơn với người già.
Gợi ý từ kinh nghiệm Nhật Bản
Ông Takanori Hisaoka cho rằng truyền thống đạo hiếu và tình thân là “chìa khóa vàng” giúp Việt Nam vượt qua già hóa dân số. Ông gợi ý ba mô hình phù hợp:
- Chăm sóc cộng đồng đa chức năng quy mô nhỏ, kết hợp dịch vụ ban ngày, lưu trú ngắn hạn và chăm sóc tại nhà trong khu dân cư, giúp người già duy trì nhịp sống quen thuộc.
- “Nhà nhóm” – mô hình chăm sóc tập thể 6–10 người, thiết kế như gia đình, đặc biệt hiệu quả cho người sa sút trí tuệ.
- Sống độc lập có hỗ trợ, dành cho người cao tuổi khá giả, có hệ thống giám sát, dinh dưỡng và y tế 24/7.
Ở Việt Nam, nơi tình làng nghĩa xóm còn bền chặt, các mô hình này có thể triển khai thuận lợi, tiết kiệm mà hiệu quả.
Biến thách thức thành cơ hội
Theo ông Gnadt, Việt Nam cần chiến lược kép: ngắn hạn đầu tư cơ sở chăm sóc người cao tuổi, dài hạn củng cố hỗ trợ gia đình, khuyến khích sinh đủ hai con và đào tạo sớm nhân viên chăm sóc.
“Chăm sóc người cao tuổi là phép thử năng lực quản trị xã hội,” ông nhấn mạnh. “Nếu Việt Nam đầu tư sớm vào hạ tầng và nhân lực, quá trình già hóa có thể trở thành cơ hội nâng cao chất lượng sống và phát triển kinh tế, thay vì gánh nặng.”
Theo: VnExpress
