Luật Dân số mới chính thức bãi bỏ quy định mỗi cặp vợ chồng chỉ nên sinh 1–2 con, trao quyền tự quyết sinh sản và bổ sung nhiều chính sách hỗ trợ.
Trao quyền tự quyết sinh sản
Luật Dân số được Quốc hội thông qua sáng 10/12 đã đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong chính sách dân số của Việt Nam khi chính thức bãi bỏ cụm từ “Mỗi cặp vợ chồng chỉ nên có từ một đến hai con”. Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế tư duy kế hoạch hóa gia đình kéo dài hàng chục năm bằng cách tiếp cận mới, lấy quyền và lợi ích của người dân làm trung tâm.
Theo quy định mới, Luật Dân số đã loại bỏ nội dung khuyến nghị giới hạn số con từng được quy định tại khoản 1 Điều 43 Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân. Thay vào đó, pháp luật trao quyền tự quyết hoàn toàn cho các cặp vợ chồng về thời điểm sinh con, số lượng con và khoảng cách giữa các lần sinh.
Chính phủ cho biết, việc bãi bỏ quy định cũ nhằm phù hợp với thực tiễn khi mức sinh tại nhiều địa phương đang giảm sâu, thậm chí xuống dưới mức sinh thay thế. Chính sách mới cũng thể hiện sự thay đổi trong quan điểm quản lý dân số, từ “hạn chế sinh” sang “khuyến khích sinh đủ”.
Hàng loạt chính sách hỗ trợ đi kèm
Cùng với việc trao quyền sinh sản, Luật Dân số bổ sung nhiều chính sách hỗ trợ cụ thể. Đáng chú ý, lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng, tăng so với quy định hiện hành; lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.
Luật cũng quy định hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ thuộc dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ sinh con tại các tỉnh, thành có mức sinh thấp; và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.
Đặc biệt, người có từ hai con đẻ trở lên sẽ được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở, được kỳ vọng sẽ tháo gỡ một trong những rào cản lớn nhất khiến nhiều gia đình ngần ngại sinh thêm con.
Duy trì mức sinh thay thế cần chính sách dài hạn, đồng bộ
Trong quá trình thẩm tra, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng các giải pháp hiện nay chủ yếu mang tính hỗ trợ ngắn hạn, chưa đủ tạo ra thay đổi bền vững về mức sinh. Nhiều ý kiến đề nghị cần mở rộng chính sách hỗ trợ về giáo dục, như miễn học phí, hỗ trợ chi phí học tập; chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là bảo hiểm y tế cho trẻ em đến 18 tuổi.
Một số đại biểu Quốc hội cũng nhấn mạnh sự khác biệt lớn về điều kiện kinh tế – xã hội giữa các vùng miền, cho rằng việc áp dụng một chính sách dân số đồng loạt trên toàn quốc có thể chưa mang lại hiệu quả cao.
Tiếp thu các ý kiến này, Chính phủ cho biết Luật Dân số đã bổ sung khung định hướng chính sách tổng thể, bao gồm lao động, việc làm, tiền lương, bảo hiểm xã hội, giáo dục, y tế, nhà ở và các chính sách an sinh khác, nhằm tạo nền tảng lâu dài để người dân yên tâm kết hôn, sinh con.
Về lo ngại tăng thời gian nghỉ thai sản có thể khiến doanh nghiệp e dè khi tuyển dụng lao động nữ, Chính phủ khẳng định chính sách này không chỉ bảo vệ sức khỏe bà mẹ mà còn mang lại lợi ích lâu dài cho doanh nghiệp thông qua việc giữ chân lao động, nâng cao năng suất và giảm chi phí tuyển dụng, đào tạo lại.
Theo: Dân Trí
