Trong Kinh Thi, tình và đạo vốn không rời; cảnh hiện ra, thường là để gợi lòng người. “Ân kỳ lôi” thuộc thiên Triệu Nam, mượn một tiếng sấm nơi núi Nam, mà gợi ra một mối phu thê: người đi giữa động, người ở trong tĩnh, tương kính giữ đạo vẹn tròn.
- Uống trà nóng mùa hạ: Đạo lý của sự thuận tòng và tĩnh lặng
- Người bán vé số ở TP HCM “trả ơn đời” bằng phát cơm miễn phí
- Phân biệt lễ tạ mộ và lễ tảo mộ trong phong tục người Việt
“Ân kỳ lôi” – Tiếng sấm rền hay xao động của thực tại
“Ân kỳ lôi” – tiếng sấm rền vang như một nhịp gõ của định mệnh. Âm thanh ấy lan từ đỉnh núi phía Nam, dội sang sườn núi, rồi cuộn xuống tận chân núi. Tiếng sấm không chỉ báo hiệu cơn mưa, mà còn là khởi nguồn cho cái “động” của cuộc đời: những biến động thời cuộc, những nhiệm vụ quan trường và trọng trách mà người quân tử phải dấn thân.
Tiếng sấm rền không chỉ vang trên núi cao, nó dội vào cả cái thinh lặng của gian phòng khuê vắng. Sấm càng dữ dội, cái “tĩnh” của người vợ càng hiện rõ. Trong không gian bị vây hãm bởi âm thanh ấy, một câu hỏi cất lên: “Hà tư vi tư?” (Cớ sao lại rời khỏi nơi này?). “Nơi này” là mái ấm, là sự tĩnh lặng bình yên. Câu hỏi ấy chẳng phải để tìm lý do – vì lý do đã nằm ở hai chữ “quân tử” – mà là một tiếng thở dài thấu cảm cho sự dời đổi của con người trước đạo phận.
“Mặc cảm hoàng hoàng” – Cái “không dám” của hai phía
“Mặc cảm hoàng hoàng” (chẳng dám thong dong), “mặc cảm hoàng tức” (chẳng dám nghỉ ngơi), “mặc cảm hoàng chỉ” (chẳng dám dừng lại) – điệp khúc ấy vang lên xen giữa những tiếng sấm. Đó không chỉ là tâm trạng bồn chồn của người vợ khi nhớ chồng, mà còn là sự giao thoa kỳ lạ giữa hai chữ Nhẫn.
Người vợ ý thức rằng, ngoài kia, chồng mình đang đảm đương chức phận với non sông. Nàng “không dám nhàn” – không dám sống thong dong khi chồng đang lặn lội trong giông bão. Đó là sự tự nguyện khắc kỷ, là cách để nàng giữ nhịp cùng nỗi vất vả của chồng. Cái “không dám” ấy nảy nở từ tâm thế tự tại của những tâm hồn cao khiết: kẻ ở ngoài dấn thân giữ tròn chữ Lễ, người ở nhà khép mình giữ vẹn chữ Đức. Tuy cách biệt dặm dài, họ lại trùng phùng nơi chữ “An”: an định trong chức phận, an bài trong niềm tin.
“Chấn chấn quân tử” – Điểm tựa của lòng tin
Nam Sơn sấm động, đất trời xao động. Lời gọi “Chấn chấn quân tử” cất lên trong Ân kỳ lôi – là tiếng gọi của người thê thử gửi gắm nỗi niềm với người xa xứ.
“Chấn chấn”- dáng hình ngay ngắn, vững chãi, như cho thấy lòng thành tín, đôn hậu của người- bước chân không sờn lòng, gánh việc công chẳng từ nan. Người vợ gọi chồng là “Quân tử”, ấy là sự xác tín vào một ngọn núi Nam thứ hai: sấm có thể rền, mưa có thể sa, nhưng cốt cách người quân tử thì bất động.
Cái “vững” ấy ngoài vạn dặm chính là cội rễ cho cái “tĩnh” nơi hiên nhà. Chẳng cần thề thốt vàng đá, bởi họ cùng chung một nhịp sống của sự nghiêm cẩn. Lòng thê tử đối với sự tiết tháo của phu quân, vốn dĩ minh bạch tựa gương trong, kiên định như tùng bách giữa sương tuyết. Cách biệt dặm dài, lòng vẫn ung dung như đứng cạnh bên. Một tiếng gọi “Quân tử”, vạn dặm hóa gang tấc; một lòng thành kính, sấm sét hóa bình yên.
Lời gọi về giữa giông bão
“Quy tai quy tai!” (Về đi thôi, về đi thôi!). Lời gọi ấy cất lên ngay khi tiếng sấm còn đang vang động nơi chân núi. Xen giữa biến động vẫn là sự mong chờ người trở về bên mái hiên tĩnh mịch. Dẫu sấm động núi Nam, người thê tử ở nhà vẫn giữ cho mái ấm một sự vẹn nguyên. Người gọi phu quân về, chính là để nhắc về những điều chưa từng thay đổi. Người gánh yên việc nước, ta giữ vững nếp nhà. Trong tiếng sấm rền vang, lời “Về đi thôi” là điểm tựa của sự phẳng lặng. Mọi biến động của thế sự cuối cùng đều dừng lại trước lòng nhẫn nại và sự thành tín của con người.
“Ân kỳ lôi” là khúc hát về sự đồng điệu của đạo phu phụ giữa thế đạo rộng lớn. Giữa thế gian ồn ào, tình cảm chân chính nhất là khi hai người cùng đứng đúng vị trí của mình, cùng giữ mình trong khuôn thước. Mối quan hệ ấy không cần sự nồng cháy của ngôn từ, mà bền bỉ nhờ sự tương kính, để rồi sau mọi sấm sét, họ lại tìm thấy nhau ở điểm xuất phát của sự bình yên và đạo nghĩa vẹn tròn.
