Sau hai tháng thương lượng, eo biển Hormuz vẫn chưa mở lại hoàn toàn. Iran nói sẽ chuyển sang thế tấn công nếu Mỹ không thực hiện cam kết trong thỏa thuận đình chiến, trong khi Washington yêu cầu Tehran “giương cờ trắng”. Ở giữa cuộc giằng co, Oman – quốc gia đang làm trung gian – cũng bị cuốn vào những lời cảnh báo từ Mỹ.
- Mỹ chi 22,9 tỷ USD tăng sản xuất tên lửa Tomahawk
- Gần 7.000 người cao tuổi sập bẫy từ hộp yến “miễn phí”
- Khởi tố nhiều chủ xưởng tái chế ở Thanh Hóa vì gây ô nhiễm môi trường
Ngày 17/8, một quan chức cấp cao Iran nói với Reuters rằng Tehran đã hết kiên nhẫn chờ Mỹ thực hiện Biên bản ghi nhớ (MOU) ký hồi tháng 6. Iran cho Washington thêm “vài tuần” để hoàn tất các điều khoản. Nếu không, Tehran sẽ leo thang tại eo biển Hormuz.
Thời hạn 60 ngày của MOU cũng vừa kết thúc. Đến rạng sáng 18/8 theo giờ Hà Nội, hai bên vẫn chưa có một thỏa thuận cuối cùng. Cùng ngày, Tổng thống Donald Trump trả lời Fox News, yêu cầu Iran “giương cờ trắng đầu hàng”. Ông đồng thời cảnh báo khả năng “ném bom dữ dội” Oman nếu nước này cản trở các cuộc đàm phán riêng giữa Mỹ và Iran về Hormuz.
Hormuz chưa thể trở lại bình thường
Từ ngày 28/02/2026, xung đột Mỹ – Israel với Iran khiến hoạt động qua eo biển Hormuz gần như tê liệt trong nhiều tuần. Đây không phải một tuyến hàng hải bình thường. Khoảng một phần năm lượng dầu và khí hóa lỏng tiêu thụ trên toàn cầu đi qua khu vực này. Khi Hormuz bị gián đoạn, ảnh hưởng không chỉ dừng lại ở những con tàu ngoài khơi mà nhanh chóng lan sang thị trường năng lượng.
Tháng 6, Pakistan đứng ra làm trung gian để Mỹ và Iran ký MOU tại Versailles. Hai bên thống nhất chấm dứt các hoạt động quân sự và dành 60 ngày để tìm kiếm một thỏa thuận cuối cùng. Một trong những nội dung quan trọng là mở lại Hormuz và dỡ phong tỏa hải quân đối với Iran. Nhưng điều khoản chưa kịp trở thành nền tảng cho một thỏa thuận lâu dài thì tranh cãi đã xuất hiện.
Một điều khoản khiến thỏa thuận đổ vỡ
Điểm bất đồng nằm ở điều khoản số 5 của MOU. Iran cho rằng nội dung này trao cho Tehran quyền quản lý eo biển mà nước này cùng Oman có đường biên giới. Washington không chấp nhận cách hiểu đó. Chỉ một tuần sau khi MOU được ký, Iran nổ súng vào các tàu đi theo tuyến do quân đội Mỹ giám sát nhằm tránh quyền kiểm soát của Tehran.
Mỹ đáp trả bằng không kích. Iran sau đó tấn công các nước Arab có quân đội Mỹ đồn trú như Jordan, Kuwait và Bahrain. Ngày 07/7, ông Trump tuyên bố MOU đã “kết thúc”. Một tuần sau, Bộ Ngoại giao Iran nói thỏa thuận bị “đình chỉ”. Từ đó đến nay, những lời tuyên bố cứng rắn liên tục xuất hiện, nhưng Hormuz vẫn chưa trở lại trạng thái bình thường.
Oman đứng giữa cuộc giằng co
Trong lúc Mỹ và Iran chưa tìm được tiếng nói chung, Oman lại tìm cách giải quyết một phần vấn đề theo con đường riêng. Muscat và Tehran đã đàm phán để khôi phục vận tải thương mại qua Hormuz. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cho biết hai bên đạt được “hiểu biết chung về bản đồ tuyến quá cảnh”.
Theo phương án được nêu, tàu sẽ đi vào gần phía Iran và ra gần phía Oman. Trong giai đoạn tạm thời, các tàu không phải trả phí. Đây là một bước đi đáng chú ý bởi nó cho thấy Tehran vẫn chưa đóng hoàn toàn cánh cửa ngoại giao. Iran vừa cảnh báo sẽ có hành động quân sự, vừa tìm cách đưa hoạt động thương mại qua Hormuz trở lại.
Nhưng chính vai trò của Oman lại khiến tình hình thêm căng thẳng. Oman vốn là đồng minh lâu năm của Mỹ tại vùng Vịnh và đang tham gia trung gian cho các nỗ lực đàm phán. Khi Muscat thúc đẩy một phương án riêng với Tehran, Washington lập tức phản ứng.
Hai bên đều cứng rắn, nhưng chưa có lối ra
Iran nói sẽ chuyển sang “tấn công toàn diện” và có hành động quân sự “chính xác, kịp thời” để phá phong tỏa. Mỹ lại yêu cầu Tehran đầu hàng. Nhưng phía sau những lời lẽ mạnh mẽ đó là một thực tế khác: cả hai bên vẫn chưa đưa ra được con đường rõ ràng để chấm dứt bế tắc.
Iran muốn bảo vệ quyền kiểm soát và lợi ích của mình tại Hormuz. Mỹ muốn ngăn Tehran biến eo biển thành công cụ gây sức ép. Oman tìm cách duy trì vận tải thương mại và giữ vai trò trung gian. Mỗi bên đều có một mục tiêu riêng. Và Hormuz vẫn nằm ở chính giữa.
Ông Trump nói Mỹ “không vội vàng” và cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 không ảnh hưởng đến quyết định của ông. Tuy nhiên, ông cũng kêu gọi người dân Mỹ chấp nhận giá nhiên liệu cao hơn vì chiến tranh. Điều đó cho thấy cuộc đối đầu đã tạo ra sức ép không chỉ trên mặt trận quân sự. Một eo biển bị phong tỏa lâu ngày có thể tác động trực tiếp đến giá năng lượng và đời sống kinh tế.
Trong khi đó, lời cảnh báo nhằm vào Oman cho thấy vòng căng thẳng đang có nguy cơ mở rộng. Từ một tranh chấp giữa Mỹ và Iran, câu chuyện đã kéo thêm một quốc gia trung gian vào giữa. Từ một tuyến hàng hải, Hormuz trở thành nơi tập trung lợi ích quân sự, năng lượng và ngoại giao của cả khu vực.
Thời hạn 60 ngày đã hết. Iran nói Washington chỉ còn “vài tuần”. Còn phía Mỹ vẫn chưa đưa ra dấu hiệu cho thấy sẽ chấp nhận cách hiểu của Tehran về Hormuz. Một cuộc đối đầu mới vì thế vẫn đang ở phía trước. Và lần này, chỉ cần một bước đi sai, tác động có thể không dừng lại ở vùng biển giữa Iran và Oman.
Đào Chương (tổng hợp)
