Sau sáu tháng xung đột với Mỹ và Israel, kinh tế Iran rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng, với lạm phát gần 90% và đồng rial liên tục mất giá. Trong khi người dân chật vật vì giá cả leo thang và mất điện, chính quyền Tehran vẫn duy trì quyền kiểm soát, còn Washington chuyển sang gây sức ép kinh tế để tìm cách phá thế bế tắc.
- Thêm giám đốc bị bắt trong vụ bờ kè sông Hồng gãy đổ
- Đại gia PPG Holdings và dòng tiền hối lộ 45,5 tỷ đồng
- Những người sống sót trong đường hầm ngập lũ
Ngày 28/8 đánh dấu tròn sáu tháng kể từ khi cuộc xung đột Mỹ – Israel với Iran bùng phát bằng đợt không kích rạng sáng 28/2 theo giờ Tehran. Đòn tấn công khiến lãnh tụ tối cao Ali Khamenei cùng nhiều quan chức cấp cao thiệt mạng. Đến thời điểm này, con trai ông là Mojtaba Khamenei đã trở thành lãnh tụ tối cao mới.
Trong thông điệp bằng văn bản ngày 28/8, Mojtaba Khamenei kêu gọi người dân duy trì đoàn kết nội bộ, đồng thời tuyên bố: “Tôi kiên quyết tuyên bố, bất cứ hành vi nào gây tổn hại đến sự gắn kết xã hội đều bị cấm.”
Cùng lúc, Washington chuyển trọng tâm từ các cuộc không kích sang siết chặt kinh tế Iran bằng chiến dịch “Economic Outcast”. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent gọi đây là “ngày D kinh tế”, với mục tiêu cô lập Tehran. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng cuộc chiến đang rơi vào thế giằng co khi chưa bên nào giành được ưu thế quyết định.
Cuộc chiến bắt đầu bằng chiến dịch không kích phối hợp của Mỹ và Israel nhằm vào giới lãnh đạo cùng hạ tầng quân sự Iran. Ngay ngày đầu tiên, ông Khamenei và ít nhất 5 quan chức cấp cao thiệt mạng, buộc Tehran thành lập hội đồng lãnh đạo lâm thời trước khi Mojtaba Khamenei lên thay cha.
Iran sau đó phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải từng vận chuyển khoảng 20% lượng dầu khí toàn cầu. Sau 40 ngày giao tranh dữ dội, hai bên đạt lệnh ngừng bắn tạm thời do Pakistan làm trung gian ngày 08/4. Tuy nhiên, đàm phán hòa bình tại Islamabad nhanh chóng đổ vỡ.
Ngày 13/4, Mỹ áp lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran. Hai bên từng đạt thỏa thuận nới lỏng phong tỏa vào tháng 6, nhưng thỏa thuận này đổ vỡ đầu tháng 8 sau các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại.
Đến cuối tháng 8, Washington không tiếp tục tập trung vào không kích mà chuyển sang gây sức ép kinh tế toàn diện, kỳ vọng làm suy yếu chính quyền Tehran từ bên trong.
Đồng rial mất giá, người dân gánh sức ép
Sức ép kinh tế thể hiện rõ qua diễn biến của đồng rial. Trên thị trường tự do tại Tehran, người dân phải cần hơn 2 triệu rial mới đổi được 1 USD. Trong khi đó, tỷ giá chính thức của ngân hàng trung ương Iran vẫn được giữ quanh mức 1,5 triệu rial/USD, tạo khoảng cách ngày càng lớn giữa tỷ giá thực tế và tỷ giá công bố.
Giá cả cũng tăng mạnh. Một giỏ hàng hóa và dịch vụ mà một gia đình Iran phải trả 100 đơn vị tiền cách đây một năm hiện có giá gần 190 đơn vị, tương đương mức lạm phát gần 90%.
Nghịch lý của sáu tháng chiến sự nằm ở chỗ mục tiêu gây sức ép để làm thay đổi chính quyền Tehran vẫn chưa đạt được, nhưng tác động rõ nhất lại rơi vào đời sống người dân. Lương thực tăng giá, đồng nội tệ mất giá và tình trạng thiếu điện khiến cuộc sống thường ngày thêm khó khăn.
Trong khi đó, bộ máy cầm quyền Iran dưới sự lãnh đạo của Mojtaba Khamenei vẫn duy trì kiểm soát trong nước. Tần suất xuất hiện công khai của lãnh tụ mới chưa được xác định rõ, nhưng chính quyền chưa cho thấy dấu hiệu sụp đổ như mục tiêu mà Washington kỳ vọng.
Ông Alex Vatanka, chuyên gia cấp cao phụ trách các vấn đề Iran tại Viện Trung Đông ở Mỹ, nhận định: “Sẽ là phi thực tế nếu kỳ vọng có thể xóa bỏ 47 năm hiềm khích chỉ sau một đêm”.
Theo giới quan sát, chiến dịch “Economic Outcast” có thể gây tổn thương sâu cho kinh tế Iran nhưng khó tạo ra thay đổi chính trị trong thời gian ngắn. Tehran từng thích nghi với các lệnh cấm vận kéo dài gần nửa thế kỷ, vì vậy sức ép kinh tế chưa đủ để buộc chính quyền lập tức nhượng bộ.
Với những người như Marjan hay Esmaeil tại Tehran, các toan tính địa chính trị giữa Washington và Tel Aviv dường như xa hơn rất nhiều so với những vấn đề trước mắt. Điều họ phải đối mặt mỗi ngày là giá thực phẩm, việc làm, điện và khả năng duy trì cuộc sống.
Sau sáu tháng chiến sự, cuộc khủng hoảng lớn nhất có lẽ vẫn đang nằm trên vai những người dân bình thường.
Vũ Phượng (tổng hợp)
