Đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn Hải Phòng) đề nghị Luật Đất đai (sửa đổi) phân biệt rõ việc hoàn thành bồi thường với ổn định cuộc sống, bảo đảm người dân sau thu hồi đất có nơi ở và sinh kế phù hợp.
- 166 dự án mở rộng không gian thu hút đầu tư
- Lương giáo viên tăng, vì sao dạy thêm trái quy định vẫn tiếp diễn?
- Tháp cổ 1.200 năm tuổi ở Tây Ninh hé lộ dấu tích văn hóa Óc Eo
Sáng 29/10, tại phiên thảo luận hội trường Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) cần có tiêu chí cụ thể để đánh giá mức độ ổn định cuộc sống của người dân sau thu hồi đất. Theo ông, việc chi trả tiền bồi thường hoặc bố trí nhà tái định cư chưa đủ để khẳng định người dân đã có cuộc sống tốt hơn.
Trả lời báo giới sau phiên thảo luận, ông nhấn mạnh: “Cực chẳng đã mọi người mới phải rời xa nơi chôn rau cắt rốn, nơi có phong tục tập quán quen thuộc gắn bó bao đời”. Đây là một trong những ý kiến được đưa ra khi Quốc hội dành toàn bộ phiên họp sáng để thảo luận về dự án luật.
Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) được Chính phủ trình Quốc hội ngày 22/10, cùng với dự án Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), trong khuôn khổ Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI diễn ra từ 17/10 đến 20/11.
Sau một tuần thảo luận tại tổ, sáng 29/10, Quốc hội chuyển sang thảo luận tại hội trường, tập trung vào dự thảo Luật Đất đai. Các nội dung được đại biểu quan tâm gồm cơ chế tài chính đất đai, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Trong đó, vấn đề nơi ở và sinh kế sau thu hồi đất được nhiều đại biểu đề cập. Một số ý kiến đề nghị cụ thể hóa tiêu chí “nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ” bằng những chuẩn mực có thể kiểm chứng.
Góp ý của đại biểu Vũ Văn Tiến đặt trọng tâm vào việc đánh giá cuộc sống thực tế của người dân sau khi chuyển đến nơi ở mới, thay vì chỉ xác định trách nhiệm đã hoàn thành khi tiền bồi thường được chi trả.
Từ căn nhà mới đến cuộc sống ổn định
Theo đại biểu Vũ Văn Tiến, hai khái niệm “hoàn thành bồi thường” và “hoàn thành ổn định cuộc sống” cần được phân biệt rõ trong dự thảo luật.
Ông dẫn trường hợp hộ dân vừa ở vừa buôn bán. Khi chuyển vào chung cư tái định cư, người dân có thể mất mặt bằng kinh doanh, phải thuê địa điểm mới và chịu thêm chi phí sinh hoạt. Căn nhà có thể khang trang hơn, nhưng thu nhập lại giảm.
Với những nông dân lớn tuổi, việc nhận tiền đền bù nhưng không còn đất canh tác cũng đặt ra khó khăn trong tìm kiếm công việc mới để duy trì cuộc sống.
Từ thực tế đó, đại biểu đề xuất xây dựng các tiêu chí đánh giá cụ thể, gồm khả năng tạo lập chỗ ở mới, thu nhập từ đất bị thu hồi, việc làm, chi phí đi lại và khả năng tiếp cận trường học, y tế.
Chính quyền cấp xã cần theo dõi, đánh giá cuộc sống của người dân theo từng mốc thời gian sau tái định cư. Qua đó, những hộ chưa phục hồi được sinh kế có thể được phát hiện và hỗ trợ kịp thời.
Một vấn đề khác được đại biểu Vũ Văn Tiến đề cập là dự thảo cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường trong một số trường hợp nhằm đẩy nhanh tiến độ dự án.
Theo ông, nếu người dân phải bàn giao đất khi chưa rõ mức bồi thường hoặc nơi ở mới, họ có thể mất việc làm, thu nhập, thậm chí rơi vào cảnh tái nghèo. Điều này cần được cân nhắc bởi mục tiêu phát triển không thể tách rời trách nhiệm bảo đảm cuộc sống của người dân.
Đại biểu cũng lưu ý, việc bố trí tạm cư kéo dài không thể được xem là đã hoàn thành trách nhiệm an cư.
Những góp ý tại phiên thảo luận cho thấy việc thu hồi đất không chỉ liên quan đến diện tích, giá bồi thường hay nơi ở mới. Khi người dân phải rời khỏi nơi sinh sống lâu năm, khả năng duy trì việc làm, thu nhập và các điều kiện sinh hoạt cũng cần được tính đến.
Một căn nhà mới có thể đáp ứng yêu cầu về chỗ ở, nhưng cuộc sống chỉ thực sự ổn định khi người dân có thể tiếp tục lao động, duy trì thu nhập và tiếp cận những dịch vụ thiết yếu. Đây là vấn đề cần được làm rõ trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).
Vũ Hiếu (tổng hợp)
