TP HCM lún nhanh do ba nguyên nhân chính gồm khai thác nước ngầm quá mức, nền địa chất yếu và quá trình đô thị hóa diễn ra ồ ạt. Nếu không kiểm soát kịp thời, hiện tượng này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến quy hoạch, hạ tầng và đời sống người dân thành phố.
Nguyên nhân khiến TP HCM lún nhanh
TP HCM hình thành trên vùng châu thổ trẻ, nơi các lớp bùn, sét và than bùn tích tụ hàng nghìn năm khiến nền đất yếu và dễ bị nén lún. Theo các chuyên gia, đặc tính địa chất Holocene khiến khu vực phía Nam như quận 7, 8, Nhà Bè và Bình Chánh đặc biệt “nhạy cảm” với biến dạng địa hình. Dao động mực nước ngầm theo mùa, triều cường và xâm nhập mặn càng làm cấu trúc đất thay đổi, dẫn tới sụt lún ngay cả khi không có tác động nhân tạo. Đây là yếu tố tự nhiên không thể loại bỏ, song cần được tính đến trong quy hoạch hạ tầng và xây dựng đô thị.
Theo PGS.TS Lê Song Giang (Đại học Bách khoa TP HCM), nền địa chất yếu cộng với việc khai thác nước ngầm liên tục trong thời gian dài khiến các tầng chứa nước bị rỗng, dẫn đến mặt đất sụt lún. Trước năm 2010, 50-60% nhu cầu nước sinh hoạt của thành phố đến từ giếng khoan – ước tính hơn 200.000 giếng, tổng công suất trên một triệu m³/ngày đêm, gấp 5 lần quy hoạch cho phép. Hệ quả là nhiều khu vực như Bình Tân, An Lạc hay quận 6 đã lún từ 12 đến 20 cm. Dù hiện nay TP HCM đã giảm mạnh khai thác và triển khai trám lấp giếng khoan, quá trình lún vẫn tiếp diễn vì đây là hệ quả tích lũy lâu dài.
do đô thị hóa quá mức
Giai đoạn 2011-2017, tốc độ đô thị hóa ở TP HCM đạt 80-83% mỗi năm – mức cao nhất cả nước. Việc phủ kín bề mặt bằng bê tông, nhựa đường khiến nước mưa không thể thấm xuống đất để nuôi mạch ngầm. Khi mất đi khả năng tự điều tiết, đất bên dưới co ngót và mất ổn định. Cùng với đó, tải trọng từ giao thông, nhà cao tầng, khu dân cư mới ở Nam Sài Gòn, Thanh Đa, Thảo Điền… tạo thêm áp lực, làm gia tăng tốc độ sụt lún. Các vùng có địa chất yếu lại chính là nơi đô thị hóa mạnh, khiến tình trạng càng nghiêm trọng.
Giải pháp kiểm soát sụt lún và thích ứng dài hạn
Các chuyên gia khuyến nghị TP HCM cần xây dựng mạng lưới quan trắc sụt lún cố định, cập nhật dữ liệu định kỳ phục vụ quy hoạch hạ tầng, giao thông và phòng chống ngập. Song song, thành phố nên đầu tư nghiên cứu địa chất, thủy văn để hiểu rõ cơ chế biến dạng của nền đất. Trong xây dựng, cần sử dụng vật liệu nhẹ, gia cố nền móng, đánh giá rủi ro lún trong thiết kế công trình. Những khu vực đã lún sâu có thể chuyển hướng quy hoạch thích ứng – phát triển mô hình kinh tế, hạ tầng phù hợp địa hình thấp thay vì cố gắng nâng nền toàn diện.
Để “sống chung” với sụt lún, TP HCM cần tăng diện tích mảng xanh, mặt nước và coi đây là hạ tầng điều tiết tự nhiên. Các công viên chứa nước, hồ điều hòa đa chức năng như mô hình Hà Lan có thể giúp giảm ngập và duy trì độ ẩm đất. Hệ thống bơm, thoát nước phải được vận hành linh hoạt, thích ứng với mùa mưa – triều cường. Như chuyên gia Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh, sụt lún không phải “án tử” với đô thị nếu được kiểm soát bằng dữ liệu chính xác và hành động sớm. Bài học từ Venice (Italy) cho thấy, ngay cả thành phố nằm dưới mực nước biển vẫn có thể tồn tại và phát triển bền vững nếu con người hiểu và tôn trọng quy luật tự nhiên.
Theo: VnExpress
