Nhiều món ăn Việt Nam — từ gỏi cuốn đến ốc luộc — được thiết kế để ăn bằng tay, và xúc giác trực tiếp tạo ra trải nghiệm mà không dụng cụ nào thay thế được.
- Bắt đối tượng truy nã về tội cướp giật tài sản tại Hải Phòng
- Vụ điểm thi Tuyên Quang: Thủ tướng đánh giá đặc biệt nghiêm trọng
- Gác chắn đã hạ, đèn báo đã bật, tài xế Nghệ An vẫn cố vượt qua
Khi tay chạm vào thức ăn, người ăn cảm nhận được nhiệt độ, độ giòn và độ mềm ngay trước khi đưa vào miệng; cơ thể đồng thời bắt đầu tiết nước bọt và enzyme — đây là “pha giai đoạn đầu” trong tiêu hóa theo sinh lý học giác quan. Những món như gỏi cuốn, bánh tráng cuốn thịt heo, bò lá lốt cuốn bánh tráng vốn được chế biến theo hướng người ăn tự cuốn, tự chọn rau và nước chấm theo khẩu vị từng lúc.
Chỉ bàn tay mới cảm nhận được độ căng của bánh tráng để cuốn vừa lực, giữ nguyên phần nhân rau thơm, bún và thịt bên trong. Với ốc bươu hay ốc hương, thịt dai trong lớp vỏ xoắn chỉ lấy ra được khi dùng tay kết hợp với gai hoặc tăm — thao tác mà đũa không thể thực hiện.
Người ăn tự điều chỉnh lượng rau, thịt và nước chấm trong mỗi cuốn; không nhận phần ăn cố định mà tự tạo ra từng miếng theo ý mình. Điều đó làm tăng cảm giác kiểm soát và hài lòng khi thưởng thức.
Trong bữa cơm gia đình, mâm gỏi cuốn chung — cả nhà ngồi quây, tự cuốn, chấm chung một chén nước mắm — tạo sự gắn bó mà cách ăn theo phần riêng bằng dao nĩa khó có được. Đây là nghi thức thể hiện tinh thần chia sẻ phổ biến trong ẩm thực Việt Nam.
Ký ức bốc cơm nắm hay xôi từ tay ông bà, cha mẹ đã theo nhiều người từ nhỏ. Các nghiên cứu hành vi ăn uống gọi hiện tượng này là “hương vị hoài niệm” — trải nghiệm gắn cảm xúc tích cực khiến người ăn cảm nhận món ngon hơn thực tế; và vì phải cuốn, bóc, lể, thời gian ăn kéo dài hơn, cơ thể nhận tín hiệu no kịp thời hơn, người ăn tập trung hơn — điều mà nghiên cứu ẩm thực gọi là ăn trong chánh niệm.
Nghĩa Nguyễn (tổng hợp)
