Đồng hồ đá Thái Dương ở Cà Mau được xem là công trình độc nhất Việt Nam, ghi dấu tài năng và trí tuệ của kỹ sư Lưu Văn Lang. Trải hơn một thế kỷ, chiếc đồng hồ cổ vẫn còn lưu giữ giá trị lịch sử, kỹ thuật và văn hóa đặc sắc của vùng đất miền Tây.
- Nhà cổ Hội An nguy cơ xuống cấp vì ngập lụt kéo dài
- Sạt lở uy hiếp vành đai Tây Đà Nẵng
- Bão số 15 gây biển động mạnh và tiếp tục tăng cấp trên Biển Đông
Đồng hồ đá và dấu ấn văn hóa xứ Cà Mau
Trải qua nhiều đợt tách nhập, Cà Mau vẫn giữ được bản sắc đa dạng với cộng đồng người Việt, Khmer, Hoa sinh sống hòa thuận. Riêng văn hóa tín ngưỡng Hoa còn lưu lại đậm nét trong nếp sinh hoạt địa phương. Mảnh đất này cũng gắn với thời gian bôn tẩu của chúa Nguyễn Phúc Ánh, để lại nhiều câu chuyện dân gian cùng những địa danh mang dấu ấn lịch sử.
Nằm trên đường 30.4, P.Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau, chiếc đồng hồ Thái Dương – hay còn gọi là đồng hồ đá – được xem là độc lạ nhất Việt Nam. Đây là công trình có một không hai do kỹ sư Lưu Văn Lang, người dân quen gọi là bác vật Lang, chế tác cách đây hơn 100 năm.
Đồng hồ đá vận hành bằng ánh nắng mặt trời
Đồng hồ Thái Dương được xây từ gạch thẻ, mặt ốp gạch tàu với ba phần chính: giữa là khối hình chữ nhật nhô ra, hai bên là hai khối vuông chia vạch và đánh số La Mã từ I đến XII. Chiếc đồng hồ xem giờ theo ánh nắng mặt trời: khi nắng chiếu vào gờ giữa, mặt đồng hồ tách thành hai mảng sáng tối và đường ranh giới chính là “kim giờ”.
Theo bảng giới thiệu tại khu di tích, thuở trước đồng hồ có độ chính xác cao, chỉ chênh 5–7 phút so với đồng hồ cơ. Song thời gian hơn một thế kỷ khiến mặt đồng hồ bong tróc, các vạch số mờ gần như không còn thấy rõ. Công trình được xây khoảng năm 1913, đối diện dinh Tỉnh trưởng Bạc Liêu thời Pháp thuộc. Khi ấy đồng hồ là vật hiếm, viên chức trong dinh thường ghé xem giờ hoặc chỉnh lại đồng hồ cá nhân tại đây.
Đồng hồ đá gắn với hành trình của kỹ sư Lưu Văn Lang
Kỹ sư Lưu Văn Lang sinh năm 1880 trong gia đình thợ đục đá ở Sa Đéc (Đồng Tháp). Thông minh và chăm chỉ, ông sớm học tốt chữ Quốc ngữ và tiếng Pháp. Nhờ được yêu mến và giới thiệu bởi Chánh tham biện người Pháp, ông nhận học bổng vào Trường Chasseloup Laubat ở Sài Gòn, rồi năm 17 tuổi tiếp tục du học tại Trường Igénieur des Arts Manufactures l’Ecole Centrale le Paris – một cơ sở đào tạo kỹ sư danh tiếng của Pháp.
Sau khi tốt nghiệp ngành cầu đường, ông sang Vân Nam (Trung Quốc) thực tập xây dựng đường sắt, rồi quay về làm việc tại Sở Công chánh Sài Gòn từ năm 1909 đến khi hưu vào năm 1940.
Đồng hồ đá và câu chuyện về “nhà bác vật tiên tri”
Trong dân gian Nam bộ, bác vật Lưu Văn Lang nổi tiếng là người uyên bác, giỏi chuyên môn và có khả năng “tiên đoán” khiến nhiều người nể phục. Khoảng thập niên 1920, ông nói với bà con Sa Đéc rằng bến tàu lục tỉnh ở Cần Giờ sẽ bị lở sâu 1–2 km. Vài chục năm sau, khu vực này đúng như lời ông dự báo.
Một lần khác, khi xem cầu Long Thạnh (nay thuộc Cà Mau) do kỹ sư Pháp thiết kế, ông gõ nhẹ vào thành cầu rồi bảo công trình sẽ sập trong thời gian ngắn. Chỉ hai tháng sau, cầu sập thật. Tỉnh trưởng Bạc Liêu vì khâm phục nên đối đãi trọng thị và đồng hồ đá Thái Dương được ông chế tác để tặng lại như món tri ân.
Danh tiếng của bác vật Lang cũng gắn với những chuyến khảo sát địa chất. Khi ông lên vùng Thất Sơn, dân gian gọi đó là “đi khám địa huyệt”. Trên núi Cấm còn có một hang động mang tên ông – hang Bác vật Lang.
Đồng hồ đá và di sản tư tưởng của nhà kỹ sư tiên phong
Báo Phụ Nữ Tân Văn năm 1930 mô tả ông là người tầm thước, phong nhã, ánh mắt sáng, nói tiếng Pháp nhẹ nhàng. Dù đông con, nhà cửa ông vẫn thanh bạch. Năm 1930, chính quyền Pháp còn trao huy chương bạc cho vợ ông vì sinh và nuôi dạy 9 người con thành đạt.
Trong một cuộc phỏng vấn, ông nhấn mạnh muốn đất nước tiến bộ thì phải mở mang kỹ nghệ, giảm lệ thuộc hàng ngoại: “Nhìn quanh trong nhà, trên người, phần lớn đều dùng đồ Tây, đồ Tàu; ít thấy thứ do mình làm ra”. Ông cho rằng việc học chuyên môn là nền tảng để quốc gia bắt kịp thế giới. Ông dặn dò du học sinh đừng xem bằng cấp là giới hạn, phải tiếp tục rèn luyện thực hành tại nhà máy, xưởng thợ để có khả năng ứng dụng thực tế. Theo ông, chỉ có bằng cấp mà thiếu tay nghề thì lời nói khó được tin tưởng.
Theo: Thanh niên
