Có những giá trị tưởng như đã thuộc về quá khứ, nhưng vẫn sáng lên trong ký ức mỗi người Việt như một ngọn đèn không tắt. Giữa những xô bồ của đời sống hiện đại, đôi khi ta chợt thấy mình khát khao được trở về – về với tiếng trống hội làng, với mùi khói hương mái đình xưa, với cái cúi đầu lễ nghĩa từng nuôi dưỡng tâm hồn Việt suốt ngàn năm.
- Hán Nôm – từ phục hưng văn hóa đến tiềm năng hội nhập
- “Thương người như thể thương thân” – Cội nguồn đạo đức và văn hoá truyền thống Việt
- Bầu không khí gia đình định hình diện mạo xã hội ra sao?
Đi tìm hồn Việt giữa thời hiện đại
Tôi ôm ấp niềm khao khát được trở về đất Việt – nơi dòng máu Lạc Hồng khởi sinh, nơi trống đồng vang vọng giữa trời Nam, nơi mỗi tấc đất đều thấm đẫm mồ hôi và lòng nhân ái của bao thế hệ. Tôi muốn đi qua cánh đồng lúa chín, dừng bên giếng làng rêu phủ, nghe tiếng gà gáy vọng từ xa và mùi khói rơm lẫn trong chiều gió. Tôi muốn tìm lại hình bóng của những người Việt hiền hòa, nghĩa tình – những con người từng coi đạo lý và nhân nghĩa là căn cốt của cuộc đời.
Thế nhưng, hôm nay khi bước vào lớp học, tôi chẳng còn thấy đâu lời dạy “tiên học lễ, hậu học văn”. Trong những trang văn hiện đại, ánh sáng của đạo hiếu, đạo nhân dường như đã phai mờ, ít khi soi rọi vào tâm hồn học trò. Người ta nói nhiều về thành công, về khát vọng, về hội nhập – nhưng lại ít nhắc đến nhân cách, đạo đức và tình thương. Tôi tự hỏi: phải chăng trong guồng quay của thời đại, chúng ta đang đánh mất dần điều từng làm nên hồn cốt của dân tộc?
Khi giá trị tinh thần bị lấn át bởi vật chất
Tôi bước vào ngôi chùa cổ, không còn cảm nhận được sự tĩnh lặng của cửa thiền; chỉ thấy người người chen nhau khấn cầu tài lộc, công danh. Tôi đi qua đình làng – nơi từng thờ Thành Hoàng làng, nơi dân làng tụ hội mỗi mùa lễ hội – giờ chỉ còn tiếng loa ồn ào, tiếng người buôn bán lẫn trong khói hương mờ mịt. Tôi ghé ngang nhà thờ, không thấy được sự tôn nghiêm của niềm tin, mà chỉ thấy ánh đèn flash và nụ cười tạo dáng giữa không gian linh thiêng.
Ngoài kia, những con đường thẳng tắp trải nhựa, những cao ốc sáng đèn rực rỡ, những trung tâm thương mại đông nghịt người. Nhưng trong ánh sáng ấy, nhiều người lại nói “chẳng có nhà để về”. Không phải vì thiếu mái ngói, mà vì thiếu một chốn bình yên trong tâm. Người ta ngại ngần trước việc giúp một cụ già ngã giữa đường, cân nhắc khi cứu một người gặp nạn – như thể lòng nhân ái giờ cũng cần được tính toán.
Và tôi cảm thấy hoài nghi: Đây có còn là mảnh đất của lòng nhân hậu và hiếu nghĩa hay không? Đây có còn là dân tộc “thương người như thể thương thân”, “lá lành đùm lá rách” mà tôi từng tự hào?
Khi gốc rễ văn hóa dần bị phủ bụi
Một dân tộc có thể mạnh nhờ kinh tế, giàu nhờ công nghệ, nhưng nếu đánh mất văn hóa truyền thống, thì chẳng khác nào cây to bị bật gốc.
Trẻ em hôm nay học nhiều tri thức mới, nhưng lại ít được dạy cách cúi đầu chào người lớn, biết nói lời cảm ơn, xin lỗi. Người lớn vội vã mưu sinh, quên dạy con chữ “nhân”, chữ “nghĩa”. Trong khi đó, chính những điều nhỏ bé ấy mới làm nên sự khác biệt giữa một dân tộc văn minh và một xã hội chỉ biết chạy theo vật chất.
Từ ngàn xưa, ông cha ta đã lấy “nhân – nghĩa – lễ – trí – tín” làm chuẩn mực sống. Văn hóa Việt là thứ văn hóa biết cúi đầu trước bề trên, biết cảm ơn người đã giúp mình, biết thương kẻ khó, và biết xấu hổ khi làm điều trái đạo. Đó là đạo lý dân gian giản dị mà sâu sắc – nuôi dưỡng tâm hồn qua từng bữa cơm, từng lời ru, từng câu ca dao mộc mạc.
Nhưng giờ đây, trong dòng chảy của hiện đại hóa, những giá trị ấy đang dần bị lãng quên. Con người có thể giỏi hơn, nhanh hơn, nhưng lại cô đơn hơn. Ta có thể bay cao, đi xa, nhưng trong lòng lại trống vắng – bởi ta đã quên mất đường về với cội nguồn.
Trở về với linh hồn Việt để không lạc mất chính mình
Giữ gìn văn hóa truyền thống không phải là níu kéo quá khứ, mà là giữ lại hơi thở của tổ tiên trong nhịp sống hôm nay. Văn hóa không ở đâu xa – nó nằm trong cách ta biết cúi đầu chào người lớn, trong mâm cơm có bát canh mẹ nấu, trong câu “dạ” khẽ mà ấm giữa đời thường.
Khi ta còn biết ngồi lại bên nhau sau một ngày mưu sinh, còn nhớ thắp nén nhang cho người đã khuất, còn biết xấu hổ khi làm điều sai – thì khi ấy, văn hóa Việt vẫn đang sống, âm thầm mà bền bỉ như mạch nguồn ngầm dưới lòng đất.
Tôi tin, dù thời gian có phủ bụi lên bao điều cũ, thì trong sâu thẳm trái tim người Việt vẫn còn một ngọn lửa chưa bao giờ tắt – ngọn lửa của lòng nhân ái, của nghĩa tình, của đạo làm người.
Chỉ cần mỗi chúng ta biết giữ cho ngọn lửa ấy khỏi tàn, thì giữa dòng đời xô lệch này, dân tộc Việt vẫn sẽ còn nguyên hồn – một linh hồn dịu dàng mà kiêu hãnh, như làn khói lam chiều vương trên mái rạ, mong manh mà bền bỉ, ấm áp mà không bao giờ tắt.
