Ẩm thực mỗi vùng quê thường gắn với những món ăn phản ánh điều kiện tự nhiên và nếp sống của người dân nơi đó. Ở một xã ven biển thuộc huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình (cũ) nay là Hưng Yên, cá nướng Thái Xuyên là một món ăn như vậy. Những bếp than đỏ lửa và mùi cá nướng theo gió biển đã trở thành hình ảnh quen thuộc, góp phần tạo nên nét riêng trong văn hóa ẩm thực địa phương.
- Chả quế Ước Lễ 120kg gây chú ý tại lễ hội ẩm thực
- Rau diếp cá hỗ trợ phục hồi chức năng gan hiệu quả
- Bí quyết dưỡng sinh của ‘dược vương’ Tôn Tư Mạc
Cá nướng Thái Xuyên – món ăn hình thành từ đời sống giản dị
Thái Xuyên nằm ở vùng ven biển phía đông của Thái Bình, nơi từ lâu người dân sống gắn bó với ruộng đồng, sông nước và nguồn cá tự nhiên phong phú. Trong những năm trước đây, khi việc bảo quản thực phẩm còn hạn chế, người dân thường tìm cách chế biến cá sao cho có thể giữ được lâu mà vẫn giữ được vị ngon.
Từ nhu cầu rất thực tế ấy, cách nướng cá trên than củi dần hình thành. Cá sau khi đánh bắt được làm sạch, tẩm gia vị rồi nướng chậm trên bếp than. Nhờ được nướng kỹ, cá có thể để lâu hơn và thuận tiện cho việc sử dụng trong những ngày bận rộn mùa vụ.
Theo thời gian, phương thức chế biến ban đầu chỉ nhằm phục vụ bữa ăn gia đình ấy dần trở thành nét đặc trưng của làng. Nhiều gia đình truyền lại cách nướng cá qua nhiều thế hệ, biến công việc tưởng chừng giản dị thành một nghề.
Ngày nay, cá nướng Thái Xuyên đã được biết đến rộng rãi hơn. Những khi về làng, đặc biệt vào dịp Tết, người ta vẫn dễ bắt gặp hình ảnh quen thuộc: những bếp than đỏ lửa đặt trước sân, từng vỉ cá được lật đều tay, khói bếp bay lên chậm, quện vào gió biển — một nhịp sinh hoạt gần như không thay đổi qua năm tháng.
Bếp than nướng cá – tấm gương phản chiếu tính cách con người
Điều làm nên sự khác biệt của cá nướng Thái Xuyên trước hết nằm ở cách nướng chậm và kỹ thuật giữ lửa. Một mẻ cá thường nướng với thời gian bảy giờ đồng hồ. Cá được kẹp giữa hai thanh tre , đặt trên bếp than hồng và giữ lửa đều trong suốt quá trình. Chính vì vậy, công việc nướng cá tuy giản dị nhưng lại đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn.
Ở nhiều nơi khác, cá nướng thường được chế biến khá nhanh: có nơi kẹp trực tiếp trên lửa lớn, có nơi bọc giấy bạc hoặc dùng lò nướng để rút ngắn thời gian. Nhưng ở Thái Xuyên, cách làm lại khác. Cá được nướng chậm trên than hồng suốt nhiều giờ, người nướng gần như phải “giữ bếp” liên tục để điều chỉnh lửa và trở cá từng chút một. Cá chín không phải nhờ nhiệt mạnh, mà nhờ nhiệt ổn định được duy trì trong nhiều giờ. Sự chậm rãi ấy chính là yếu tố tạo nên hương vị riêng của món cá. Lửa than làm lớp ngoài của miếng cá vàng sậm, trong khi phần thịt bên trong vẫn chắc và giữ được vị ngọt tự nhiên.
Cách nướng ấy phản chiếu rõ nét tính cách của con người nơi đây. Người dân vùng đồng bằng Bắc Bộ vốn quen với những công việc đòi hỏi sự kiên trì — từ đồng ruộng đến các nghề thủ công. Mọi thứ đều cần thời gian và sự chăm chút. Bếp than nướng cá, với nhịp lửa chậm và đều, cũng mang tinh thần ấy: không vội vàng, nhưng chắc chắn và bền bỉ.
Bí quyết tạo nên hương vị cá nướng Thái Xuyên
Nếu kỹ thuật nướng quyết định độ chín và kết cấu của cá, thì cách chọn nguyên liệu và ướp gia vị chính là yếu tố hoàn thiện hương vị đặc trưng của món ăn.
Gia vị ướp cá gồm riềng, nghệ, sả, hạt tiêu, hạt thì là cùng ớt thái nhuyễn. Các nguyên liệu này được giã nhỏ rồi trộn với nước mắm Diêm Điền( đặc sản của vùng) để tạo thành hỗn hợp ướp. Cá sau khi tẩm gia vị cần để một thời gian để thấm đều trước khi đem nướng.
Khi đặt lên bếp than, cá được nướng từ từ cho đến khi lớp ngoài chuyển sang màu vàng sậm. Quá trình này giúp hương riềng, nghệ và khói than hòa quyện vào từng thớ thịt, tạo nên mùi thơm đặc trưng.
Thành phẩm là những miếng cá có lớp vỏ hơi xém, thịt bên trong chắc và đậm đà. Cá thường được ăn kèm với rau sống và nước mắm pha chanh, tỏi, ớt, tạo nên sự cân bằng hài hòa giữa vị béo, thơm và cay nhẹ.
Cá nướng Thái Xuyên, hương vị của một miền quê
Cá nướng Thái Xuyên không phải là món ăn cầu kỳ nhưng lại mang đậm dấu ấn của vùng quê Thái Bình. Qua nhiều năm, món ăn này vẫn được người dân địa phương duy trì như một phần của đời sống và văn hóa ẩm thực.
Từ những bếp than đỏ lửa trong sân nhà, hương thơm của cá nướng vẫn lan tỏa trong các con ngõ nhỏ của làng quê biển. Chính từ những công việc giản dị ấy, một món ăn dân dã đã trở thành nét đặc trưng của ẩm thực địa phương, khiến nhiều người nhớ đến khi nhắc về vùng đất này. Và ở Thái Xuyên, câu chuyện ấy vẫn đang được kể mỗi ngày qua những mẻ cá nướng thơm lừng trong gió biển.
