Tại sao động đất tấn công không báo trước vẫn là câu hỏi lớn của khoa học, dù các cơn địa chấn là kết quả tích tụ kéo dài hàng thế kỷ.
- Viện Kiểm sát đề nghị buộc Giám đốc công ty kiểm nghiệm kẹo Kera nộp lại 99 tỷ
- Người dùng Facebook lo lắng vì giao diện mới lộ thông tin cá nhân
- Dùng dầu để trả nợ Trung Quốc, Venezuela hiện còn nợ Bắc Kinh bao nhiêu tiền?
Những trận động đất thường xảy ra với tốc độ chóng mặt, chỉ trong vài giây, mặt đất rung lắc dữ dội, nhà cửa đổ sập, đời sống con người bị đảo lộn. Sự bất ngờ ấy khiến nhiều người tin rằng động đất là hiện tượng hoàn toàn ngẫu nhiên. Tuy nhiên, các nhà khoa học khẳng định, địa chấn không hề đột ngột, mà là điểm kết thúc của một quá trình tích tụ năng lượng âm thầm kéo dài trong nhiều năm, thậm chí hàng thế kỷ.
Bên dưới bề mặt Trái Đất, các mảng kiến tạo liên tục dịch chuyển với tốc độ chỉ vài centimet mỗi năm. Dù chậm chạp, sự chuyển động này tạo ra áp lực khổng lồ dọc theo các đứt gãy địa chất. Khi sức chịu đựng của đá bị vượt quá giới hạn, sự phá vỡ xảy ra, giải phóng năng lượng dưới dạng các sóng địa chấn lan truyền nhanh và mạnh.
Tại sao động đất tấn công không báo trước về thời điểm?
Khoa học hiện đại đã đạt nhiều tiến bộ trong việc giải thích cơ chế hình thành động đất. Các nhà địa chấn học có thể xác định những khu vực nguy cơ cao như đới hút chìm, nơi các mảng kiến tạo bị khóa chặt vào nhau, hoặc các đứt gãy chuyển dạng, nơi bề mặt Trái Đất trượt ngang.
Tuy nhiên, việc xác định chính xác thời điểm xảy ra động đất vẫn nằm ngoài khả năng của con người. Nguyên nhân chính là các quá trình địa chất diễn ra ở độ sâu hàng chục kilomet, nơi không thể quan sát trực tiếp. Ngoài ra, ở độ sâu khoảng 10–15 km, đá chuyển từ trạng thái giòn sang dẻo, tạo nên một vùng chuyển tiếp phức tạp, khó mô hình hóa.
Các nghiên cứu cho thấy, động đất tuân theo các quy luật phi tuyến, nghĩa là chỉ một thay đổi nhỏ về áp lực hay ma sát cũng có thể kích hoạt phản ứng dây chuyền, khiến mọi nỗ lực dự báo chính xác theo thời gian trở nên bất khả thi.
Tại sao động đất tấn công không báo trước bằng dấu hiệu rõ ràng?
Một thách thức khác là sự mơ hồ của các dấu hiệu báo trước. Nhiều người cho rằng những rung chấn nhỏ, hay còn gọi là tiền chấn, là lời cảnh báo cho một trận động đất lớn sắp xảy ra.
Thực tế cho thấy, phần lớn các rung chấn nhỏ không dẫn đến thảm họa nào. Chỉ một số ít trận động đất mạnh có tiền chấn rõ ràng. Nhiễu loạn địa chấn nền diễn ra liên tục khiến việc phân biệt giữa tín hiệu cảnh báo thực sự và báo động giả trong thời gian thực trở nên vô cùng khó khăn.
Chính sự không chắc chắn này khiến khoa học chưa thể đưa ra mốc thời gian đáng tin cậy để cảnh báo động đất theo nghĩa dự báo.
Hướng đi của khoa học trước giới hạn dự báo động đất
Trước những hạn chế trên, khoa học địa chấn đã chuyển trọng tâm từ “dự báo” sang “cảnh báo sớm” và tăng cường khả năng phòng vệ. Các hệ thống hiện đại có thể phát hiện sóng sơ cấp ít gây hại, từ đó gửi cảnh báo trước khi sóng thứ cấp có sức tàn phá lớn ập đến.
Khoảng thời gian cảnh báo chỉ kéo dài vài giây nhưng đủ để dừng tàu cao tốc, ngắt hệ thống khí đốt và giúp người dân tìm nơi trú ẩn. Về lâu dài, quy hoạch đô thị an toàn, tiêu chuẩn xây dựng khắt khe và hệ thống cảnh báo sóng thần đang trở thành những “lá chắn” quan trọng trước thiên tai.
Dù chưa thể biết chính xác khi nào động đất xảy ra, khoa học đang giúp con người chủ động hơn trong việc giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ sinh mạng.
Theo: Báo VnRxpress
